Categorie: taalfout

Taalmodel: bouwplaats

FOUT Het bouwterrein stond vol zwaar materieel.
GOED De bouwplaats stond vol zwaar materieel.

VERKLARING

Gefopt! Beide zijn goed. Maar er is wel een verschil: bouwplaats wordt veel meer gebruikt dan bouwterrein, dus of je het ene of het andere gebruikt, hangt af van jezelf. Wil je zo veel mogelijk mensen bereiken? Kies dan voor “bouwplaats”. Wil je gewoon in je eigen taal schrijven? Dan kies je gewoon wat het eerst in je opkomt.

Het is ook mogelijk dat je op een bepaald publiek mikt, en dan moet je weten bij welke mensen welke variant het meest wordt gebruikt.
In dat geval maak je voor Nederlands automatisch een onderscheid tussen Vlaams en Nederlands, maar als we de geografische verdeling van de twee termen vergelijken, zien we iets merkwaardigs.
Daarvoor gebruik ik altijd de truc dat Google Search je alleen maar zoekresultaten oplevert van het domein dat je invult na “site:”.
Dus met “site:be” krijg je Belgische sites, en met “site:nl” Nederlandse.

Dat levert het volgende op:
site:be “bouwplaats”: 1 060 000
site:be “bouwterrein”: 49 700
site:nl “bouwplaats”: 3 470 000
site:nl “bouwterrein”: 286 000

Het opvallende is dus dat “bouwterrein” zowel in België als in Nederland de minst populaire term is. Het verschil tussen beide is zo groot, dat het zelfs niet nodig is om de percentages uit te rekenen.

Maar wat is het verschil dan? Om dat te vinden moesten we flink zoeken.

“Bouwterrein” verwijst naar het stuk grond of de onbebouwde grond die bestemd is om bebouwd te worden (met gebouwen, infrastructuur of wegen). Het gaat hier vaak om de locatie in juridische of fiscale zin. Dat blijkt uit de definitie op de website van het Centraal Bureau voor de Statistiek (https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/begrippen/bouwterrein)
Een “bouwplaats” daarentegen is de plek waar de feitelijke bouwactiviteiten plaatsvinden. Het omvat de specifieke zone die is ingericht met bouwketen, hekken, machines en materialen ten behoeve van het bouwproces. Dat blijkt uit de definities op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (https://thesaurus.cultureelerfgoed.nl/search;query=bouwplaats). Zij schrijven op basis van E.J. Haslinghuis: “Terrein rond een in aanbouw zijnd bouwwerk, waar zich de materiaalopslag, de werkplaatsen, bouwketen e.d. bevinden.” (Haslinghuis: Bouwkundige termen, verklarend woordenboek van de westerse architectuur- en bouwhistorie)

Er is wel een term die je beter vermijdt, namelijk bouwwerf. Want een werf is een plaats waar schepen worden gebouwd of gerepareerd, en dat is dus wat anders dan een “bouwterrein”. Een “werf” ligt altijd aan een kade, en is soms zelfs een droogdok dat volstroomt als het schip (zo goed als) klaar is. “Bouwwerf” is dus synoniem met scheepswerf, en die laatste term verdient de voorkeur.

Overigens durfde een AI te schrijven: “Een bouwwerf is een terrein waarop momenteel gebouwd wordt, inclusief het gebouw dat in aanbouw is. Synoniemen zijn werf, bouwlocatie, bouwterrein, bouwplaats. Bij een bouwwerf hoort natuurlijk een bouwplaatsinrichting. Een bouwplaatsinrichting omvat het inrichten van functioneel en veilig bouwterrein.” De AI meldde dus helemaal niet dat de term ‘bouwwerf’ gewoon een fout is. Met AI is zoiets onvermijdelijk, omdat hij allemaal maar woorden bij elkaar zet die vaak bij elkaar voorkomen. Er is geen inzicht in de betekenis ervan, niet in de logica, en al helemaal niet in allerlei voorschriften. Voor een zoekresultaat dat maar even 10 keer meer energie kost dan een gewone zoekopdracht, is dat dus slecht.

Ook interessant is de term bouwlocatie, en die geeft de volgende resultaten:
site:be “bouwlocatie”: 8 340
site:nl “bouwlocatie”: 126 000
De term is toegelaten, maar niet bijzonder frequent, en daardoor vooral interessant als je wat variatie in je taalgebruik wilt brengen.

De term werkterrein, ten slotte, is de plaats waar de aannemer gebruik van kan maken voor opslag van bouwstoffen en plaatsing van keten, loodsen, hulpwerken en andere hulpmiddelen, terwijl onder het “bouwterrein” moet worden verstaan het terrein waar het werk tot stand komt. Die gegevens komen uit de toelichting op de Nederlandse UAV 2012 of “Uniforme Administratieve Voorwaarden” van 2012.

maandag, 9 maart – zaterdag, 11 april 2026

Taalmodel: laten vervallen

FOUT De trein van 8 uur naar Antwerpen werd afgeschaft.

GOED De trein van 8 uur naar Antwerpen is vervallen.

VERKLARING

“Afschaffen” betekent er definitief een eind aan maken of definitief met iets stoppen. Een treinverbinding die maar één keer niet plaatsvindt, wordt niet afgeschaft. In dat geval kun je wel zeggen dat de trein “vervalt”, dat men hem “laat vervallen”, of dat hij “is vervallen”.

Taalmodel: vacaturestop

FOUT Het bedrijf probeerde ontslagen door automatisering te vermijden door een aanwervingsstop.

GOED Het bedrijf probeerde ontslagen door automatisering te vermijden door een vacaturestop.

VERKLARING

“Aanwerving” is natuurlijk afgeleid van “aanwerven”, en daar begint het probleem.

“Aanwerven” wordt gebruikt voor rekrutreren of ronselen van bijvoorbeeld krijgsvolk of zeelieden, of om leden te werven voor een partij of vereniging. Het kan ook algemeen “in dienst nemen” betekenen, maar dat is al een afgeleide betekenis.

Maar toch is dat niet het echte probleem. Het zelfstandig naamwoord “aanwerving” is gewoon geen correct Nederlands. Daardoor is ook “aanwervingsstop” geen correct Nederlands. Wel goed is “vacaturestop”.

Taalmodel: de 1 aprilgrap van de 4-0-overwinning

FOUT Na een 4-0 overwinning tegen Madrid kwalificeerde de ploeg zich voor de halve finale van de UEFA-beker.

GOED Na een 4-0-overwinning tegen Madrid kwalificeerde de ploeg zich voor de halve finale van de UEFA-beker.

VERKLARING

Wat de “verklaring” eigenlijk is, is me niet duidelijk: tussen “4-0” en “overwinning” hoort een streepje te staan: “4-0-overwinning”, maar niet tussen “1” en “aprilgrap”: “1 aprilgrap”.
Vanwaar het verschil?

Het enige dat ik daarvoor kan bedenken is dit:

  1. samenstellingen worden aan elkaar geschreven
  2. soms betekent het dat er dan een koppelteken nodig is, omdat je ze niet zomaar aan elkaar kunt schrijven, zoals bijv. in “tv-kijker”, “tvkijker*” is nl. niet mogelijk
  3. “4-0-overwinning” is ook een samenstelling, nl. van de woordgroep “4-0” en het woord “overwinning”
  4. “1 aprilgrap” is echter een samenstelling van de woordgroep “1 april” en het woord “grap”. Hetzelfde geldt voor bijv. “5 eurobiljet”.
  5. Dat levert dan een heel duidelijk* spellingbeeld op in bijv: “Hij won 5 10 eurobiljetten dankzij de 4-0-overwinning van zijn favoriete ploeg.”
  6. Tja, de spellingcommissie… Het lijkt wel een meerpartijenregering: ze komen altijd wel met een compromis, maar uiteindelijk is niemand tevreden.

Taalmodel: zich vertonen

FOUT Toen Anita haar winkel pas had geopend, kwam hij even zijn neus aan het venster steken.

GOED Toen Anita haar winkel pas had geopend, kwam hij zich even vertonen.

VERKLARING
Dit is een gallicisme, ontstaan uit de Franse uitdrukking “mettre le nez à la fenêtre”.
Mogelijke betekenissen zijn: “zich vertonen”, “naar buiten treden”, “zich manifesteren”.
In ons voorbeeld is het “zich vertonen”, maar je kunt in dit geval bijvoorbeeld ook vervangen door “even langskomen”.
Als je weet wat er wordt bedoeld, zijn er vaak extra mogelijkheden om de verkeerde uitdrukking te vervangen.

Taalmodel: niet winnen

FOUT Ondanks de maandenlange voorbereiding heeft hij naast de hoofdvogel geschoten.

GOED Ondanks de maandenlange voorbereiding heeft hij niet gewonnen.

VERKLARING
De “hoofdvogel” is “de hoogste mikvogel bij het vogelschieten”.
“Vogelschieten” is een spel waarbij naar een kunstmatige vogel wordt geschoten die uit houten blokjes is samengesteld en die op een hoge staak is bevestigd..
Het woord “hoofdvogel” wordt in enkele uitdrukkingen gebruikt, maar geen enkele ervan is overal bekend.
Een voorbeeld is “de hoofdvogel afschieten”, wat betekent “iets bijzonders bereiken” of “(ook ironisch) een grote flater begaan”. Die uitdrukking is dus dubbelzinnig.
“Naast de hoofdvogel schieten” is ook niet algemeen bekend. De eenvoudigste oplossing is om letterlijk te zeggen wat je bedoelt: niet winnen, de opdracht niet krijgen, enzovoort.

Taalmodel: teleurgesteld worden

FOUT Na het onverwachte defect aan de bolide bleef de kampioen op zijn honger.

GOED Na het onverwachte defect aan de bolide werd de kampioen teleurgesteld.

VERKLARING
Het Franse “rester sur sa faim” leidde tot een gallicisme.
Een correct alternatief is “teleurgesteld worden”, maar er zijn zeker andere mogelijkheden, zoals “niet voldaan zijn” of “niet gekregen hebben wat men verlangde”.

Taalmodel: wegblijven, niet komen opdagen

FOUT Geen wonder dat hij niet kon antwoorden op vragen over feiten die niet in het lesboek werden behandeld: hij stuurde zijn kat naar alle lessen.

GOED Geen wonder dat hij niet kon antwoorden op vragen over feiten die niet in het lesboek werden behandeld: hij bleef weg van alle lessen.

VERKLARING
In het Frans komt “chat” in veel uitdrukkingen voor, maar “envoyer son chat” is niet een daarvan. Die uitdrukking is dus geen gallicisme, en ze is zelfs ooit gebruikt als titel voor een boekje door Jean-Pierre Vandenberghe om te waarschuwen voor letterlijke vertalingen uit het Nederlands.
Maar “zijn kat sturen” is zelfs geen goed Nederlands. Het betekent wel “niet komen opdagen”, “wegblijven”.

Taalmodel: er onopgemerkt vandoor gaan

FOUT Nog voor de vergadering officieel begon, was hij er vanonder gemuisd met de clubkas.

GOED Nog voor de vergadering officieel begon, was hij er ongemerkt vandoor gegaan.

VERKLARING
Tegenwoodig betekent “muizen” een computermuis gebruiken.
Daarvoor kwam het werkwoord ook al voor, maar ofwel betekende het “muizen vangen”, ofwel “stilletjes smakelijk zitten te eten”.

Taalmodel: iets als verloren beschouwen

FOUT Na de laatste btw-wijziging, maakte hij een kruis over zijn handelszaak.

GOED Na de laatste btw-wijziging, sloot hij zijn handelszaak.

VERKLARING
“Een kruis maken over iets” heeft veel betekenissen.
De Grote Van Dale vermeldt er drie:

  • er niet meer over spreken
  • het kunnen vergeten
  • het als verloren beschouwen
    Zodra je weet om welke betekenis het gaat, kun je op meerdere manieren een uitweg vinden om de fout te corrigeren.
    En wie zijn handelszaak als verloren beschouwd, zal ze doorgaans sluiten.