Onverwacht vermoeiende MPTE

Maandag nam ik met plezier een MTPE-project aan voor een merk van luxe-auto’s.


Nu, dat is geen nieuws, ik neem opdrachten altijd met plezier aan.


Maar het bleek twee dagen behoorlijk doorwerken te zijn. Ik was een beetje verrast dat ik me na de eerste dag al tamelijk leeg voelde.


Zoals gewoonlijk met dit soort MTPE-opdrachten vraag je je af waarom eht zo zwaar voelt, want er was niet veel te vertalen en de meeste woordenschatproblemen waren al aangepakt in de TB.


Ten eerste was het echter een enorme hoeveelheid woorden: meer dan 166 000! Gelukkig moest ik er zelf maar ongeveer 10 000 controleren.


Maar, hola: de AI had geen rekening gehouden met de TB! Dus zadelde de kwaliteitscontrole achteraf me nog met een hoop te controleren woordenschat op.


En een andere programma – misschien ook de AI – had alle woorden geschreven in hoofdletters vervangen door labels. Dat was interessant voor combinaties zoals “the STOP button”, maar het verving bijvoorbeeld ook “OFF” en “ON” in werkwoordgroepen (phrasal verbs) door labels.


Dat betekende dat “Tun ON” en “Turn OFF” er precies hetzelfde uitzagen. Het werd allemaal “Turn Label1” omdat de labels in elke afzonderlijke zin vanaf 1 werden genummerd.


Maar de vertaling “Zet Label1” zou dan “Zet OFF” of “Zet ON” worden, wat je niet echt Nederlands kunt noemen.


Elke vindplaats van een phrasal verb moest worden gecontroleerd in het document met de brontekst om zeker te zijn dat de vertaling in orde was.


Het zijn zulke zaken waardoor MTPE tijdroverender is dan verwacht, en de deadline halen je nogal wat kopzorgen kan bezorgen.


Maar, niet getreurd, het is gelukt. Het maakt echter wel duidelijk waarop MTPE soms onverwacht vermoeiend is.

Unexpectedly tiring MTPE

Monday I gladly excepted an MTPE project for a luxury car brand.


Well, I always gladly except a job, there’s nothing new to that.


But it turned out to be two days of hard work. I was a bit surprised that I felt a bit empty after the first day.


As usual with this kind of MTPE jobs you wonder why it does feel so hard, because there wasn’t a lot to translate and the vocabulary problems had mostly been taken care off.


However, first of all it was an anormous amount of words: more than 166 000! Luckily, I only had to take a look at approximately 10 000.


But, oh boy: the AI didn’t take the TB into account! All of that had to be checked afterwards.


And one or other program – maybe the AI too – replaced all words written in capitals by tags. That was very interesting for combinations like “the STOP button”, but it replaced “OFF” and “ON” from phrasal verbs by tags too.


That meant “Tun ON” and “Turn OFF” looked exactly the same. It all became “Turn TAG1”.


But the translation “Zet TAG1” would have ended up as “Zet OFF” or “Zet ON”, which can hardly be called Dutch.
Every occurrence of phrasal verbs had to be checked to be make it was translated OK. Things like that make MTPE more time-consuming than expected, and meeting the deadline can be a headache.


I pulled it off, but it became clear why MTPE can feel so unexpectedly tiring.

NASA en taart

We bedoelen natuurlijk niet echt “taart”, maar “pi”, op z’n Engels uitgesproken, want vandaag is het Pi-dag.

NASA gebruikt natuurlijk vaak pi. Dat is onvermijdelijk, omdat het getal in veel berekeningen voorkomt. Wiskunde zou nergens zijn zonder pi, en daardoor ook natuurkunde niet, om over interplanetaire vluchten nog maar te zwijen.

Pi is al lange tijd tot vele miljoenen cijfers achter de komma bekend, maar NASA gebruikt niet meer dan dit rijtje: 3,141592653589793. Inderdaad: niet meer dan 16 beduidende cijfers. Pi is nochtans bekend tot op biljoenen cijfers achter de komma, maar zo veel heeft NASA er blijkbaar niet eens nodig.

Waarom dan al die moeite? Meestal om documenten te kunnen coderen zodat ze niet kunnen worden ontcijferd en gelezen, maar ook om te tonen tot wat de jongste computer in staat is. En vaak ook gewoon om te pochen.

Maar waarom gebruikt NASA maar zestien cijfers? Dat is omdat er een limiet is aan hoeveel precisie nuttig is voor interplanetaire missies. Als de precisie leidt tot een foutenmarge van de grootte van een waterstofatoom aan de rand van het waarneembare universum, nl. 40 cijfers, waarom zou je dan zo vreselijk precies willen zijn als je nauwelijks het zonnestelsel uitgeraakt? 16 cijfers is meer dan genoeg om een kunstmaan met een enorme nauwkeurigehid naar Uranus te krijgen.

Maar er zijn ook enkele fysieke beperkingen. Kleppen in raketmotoren kunnen maar met een maximale snelheid open en dicht, en die snelheid bepaalt hoe nauwkeurig koerscorrecties kunnen zijn. Het heeft dus geen zin om preciezer te berekenen dan wat je toestellen aan kunnen. Bovendien is de beweging van een ruimtesonde in het zonnestelsel niet eens nauwkeurig voorspelbaar door het grote aantal zwaartekrachtspunten. Bedenk immers dat er geen formule bestaat om het zwaartekrachtsveld te berekenen gevormd door drie verschillende massa’s. We hebben alleen een formule voor twee massa’s. Eenmaal meer is het raden.

Gedeeltelijk verklaart dat ook waarom NASA nooit een systeem heeft gekozen dat meer dan 16 beduidende cijfers kan gebruiken, namelijk float64.

Dus al die geheugenwonders die pi tot n cijfers na de komma uit het hoofd leren, zijn eraan voor hun moeite. In werkelijkheid heb je voor alle toepassingen die de mens gebruikt meer dan genoeg aan 16 cijfers. En die 3,141592653589793 kun je wel even uit het hoofd leren. 🙂

Voor de NASA Pï day challenge: https://www.jpl.nasa.gov/edu/resources/project/the-nasa-pi-day-challenge/

Peter Motte, zaterdag, 14 maart 2026

AI-modus van Google (4)

Ook deze vond ik eigenlijk wel grappig:

Peter Motte
(Geraardsbergen, 31 maart 1966) is een veelzijdige Belgische vertaler, auteur en publicist die vooral actief is in de werelden van sciencefiction, fantasy en strips.
Professionele Activiteiten

Vertaler & Ondernemer: Sinds 1997 runt hij Vertaalbureau Motte in Geraardsbergen, waarbij hij technisch vertaalwerk (automobiel, ICT) combineert met literair werk en vertalingen van bekende manga’s (o.a. Death Note, Bleach) voor uitgeverij Kana.
Literair Werk: Naast 13 jaar redactie van het tijdschrift De Tijdlijn, schreef hij poëziebundels en stelde hij de verhalenbundel Atlas (2013) samen.

Online Aanwezigheid
Peter Motte blogt over taal, literatuur en AI, en vermijdt sociale media.

“vermijdt sociale media”… Nou ja, eigenlijk is dat wel waar, maar het staat er wel nogal apodictisch.

AI-modus van Google (3)

Het begint grappig te worden: telkens als ik mezelf met de AI-modus van Google opzoek, krijg ik een ander resultaat.
Deze keer (aswoensdag 2026 – dat is een raadseltje) vond ik het tamelijk geslaagd, vooral omdat het de verschillende aspecten nauwkeuriger behandelde dan het tot nu toe deed.
Feit is dat ik niet weet waarom het nu beter is dan enige tijd geleden. Heeft iemand het bijgewerkt? Maar hoe dan? Of heeft het zich gebaseerd op de gegevens hier op de blog? En indien niet, waar heeft het dan extra gegevens gehaald? Of zien we het binnenkort weer afglijden?

Peter Motte
(Geraardsbergen, 31 maart 1966) is een veelzijdige Belgische vertaler, auteur en publicist. Hij is vooral actief binnen de domeinen van vertalingen, technologie en fantastische literatuur.

Professionele achtergrond
Sinds 1997 runt hij Vertaalbureau Motte, waar hij zich specialiseert in vertalingen van Engels, Frans en Duits naar het Nederlands. Hoewel hij vaak wordt geassocieerd met literair werk, ligt zijn professionele focus voornamelijk op technische vertalingen voor sectoren zoals de automobielindustrie, ICT en de toeristische sector.

Literair werk en publicaties
Motte is een bekende figuur in de wereld van de sciencefiction en fantasy in Vlaanderen:

Tijdschrift: Hij gaf 13 jaar lang het literaire tijdschrift De Tijdlijn uit, dat een platform bood voor fantastische verhalen.
Manga: Vanaf 2007 werkte hij mee aan de Nederlandse vertalingen en correcties van bekende mangareeksen zoals Death Note, Bleach en Black Butler voor uitgeverij Kana.
Auteur: Hij schreef diverse korte verhalen en poëzie, waaronder de haikubundels Ik ben geen boeddhist (2006) en Aan niemand opgedragen (2007).
Redacteur: In 2013 stelde hij de verhalenbundel Atlas samen, een collectie van fantasy-, horror- en sciencefictionverhalen.

Online aanwezigheid
Hij is een actieve blogger en deelt regelmatig zijn visie op de impact van AI op de vertaalwereld, taalnuances en literatuur via zijn eigen websites en platforms zoals Bloggen.be.

Is de ene taal efficiënter dan de andere?

door Peter Motte, vertaler

Iedereen denkt wel eens dat zijn eigen taal de efficiëntste is, maar het is moeilijk om talen te vergelijken. Ik ken er ongeveer vier of vijf, misschien zes (als je er mijn dialect bijneemt), en vergelijk dus ook wel eens.


Mijn gevoel is dat als je een gemiddelde zou kunnen meten van de efficiëntie van een taal, ze allemaal zowat hetzelfde scoren.


Voorbeeldje: werkwoordsvervoegingen in het Frans en in het Japans.


De werkwoordsvervoegingen zijn in het Japans veel sneller geleerd dan in het Frans, omdat er in het Japans maar twee tijden bestaan (heden/toekomende en verleden) terwijl er in het Frans 17 zijn (al is dat misschien wat geforceerd, laten we het houden op 10 en de subjonctif en conditionnel erbuiten houden).


Bovendien kennen de Japanse werkwoorden géén getalsvorm of aparte persoonsvormen. Dat is dus 1 vorm waar het Frans al 6 vormen telt. Met 2 Japanse vormen kun je evenveel doen als met zowat 60 (!) Franse vormen. Toegegeven, die 60 is wat overdreven, want sommige zijn gelijk, maar je moet er toch rekening mee houden want het varieert van werkwoord tot werkwoord.


Over die vormvariatie tussen de werkwoordtypen gesproken: het Japans heeft er eigenlijk maar 4, de Franse Bescherelle vermeldt er… 82! (alhoewel ook dat cijfer wat geforceerd is).


Met andere woorden: als je niet té moeilijke zinnen wilt bouwen in het Japans, kom je er als spreker redelijk snel mee uit de voeten, terwijl je voor Frans lange tijd telkens een nieuwe tabel moet leren omdat er zo veel verschillende werkwoordtypen zijn.


Maar, ho, vanaf het moment dat je wat veeleisenders wilt zeggen, zoals wij met de hulp-werkwoorden kunnen, moeten, enz. doen, krijg je er in het Japans een hele resem extra vormen bij die je achter aan het werkwoord moet plakken. Om je ideeën dus echt genuanceerd in het Japans te kunnen uitdrukken, eindig je dus uiteindelijk met evenveel problemen als in het Frans. Je moet achter aan Japanse werkwoorden het een en ander toevoegen om allerlei aspecten uit te drukken. Zoals gewoonlijk zit in het Japans het venijn in de staart.


Mijn fingerspitzengefühl zegt me dus dat om de Japanse en de Franse werkwoorden op voldoende hoog niveau te kunnen gebruiken, je uiteindelijk evenveel moeite zult moeten doen, en de aanvankelijke efficiëntiewinst bij Japans leren en gebruiken gaat ten slotte verloren, zodat Japans en Frans op hetzelfde efficiëntieniveau uitkomen.

Wat mij betreft zijn alle talen even efficiënt. Of even inefficiënt. Hangt er maar vanaf hoe je het bekijkt.

woensdag, 11 februari 2026

AI-modus van Google (2)

De AI-resultaten van Googles AI-modus veranderen vaak. Sinds een week controleer ik ze regelmatig, en elke dag zijn ze anders.

Vandaag, zaterdag 14 februari 2026, is het dit:

Peter Motte
(Geraardsbergen, 1966) is een veelzijdige Belgische vertaler, auteur en blogger. Hij is de oprichter van Vertaalbureau Motte, gevestigd in Geraardsbergen, dat sinds 1997 actief is.

Professionele Activiteiten

Vertaler: Hij vertaalt vanuit het Engels, Frans en Duits naar het Nederlands. Naast werk in de stripwereld, ligt zijn focus op technische vertalingen voor sectoren zoals de automobielsector, ICT en bouwmachines.

Auteur & Redacteur: Motte schrijft korte verhalen en poëzie, en stelde in 2013 de fantasy-bundel Atlas samen.

Tijdschrift & Blog: Hij gaf het literaire tijdschrift De Tijdlijn uit en blogt over taal en de invloed van AI op vertalen op de website van zijn vertaalbureau. (https://vertaalbureaumotte.com/author/vertaalbureaumotte/)

Contactgegevens
Adres: Abdijstraat 33, 9500 Geraardsbergen.
Website: vertaalbureaumotte.com.

Toegegeven, beter kan altijd, maar de zware fouten van begin deze week zijn eruit, al is die opmerking over verhalen en poëzie schrijven behoorlijk gedateerd.