Vertaalbureau MOTTE werd opgericht in 1997. Translation Agency MOTTE is founded in 1997. Le bureau de traductions MOTTE est fondé en 1997.
FOUT Lars Machenil wordt de nieuwe cfo van Fortis.
GOED Lars Machenil wordt de nieuwe CFO van Fortis.
VERKLARING
“Een initiaalwoord of letterwoord dat we ontlenen aan een andere taal, behoudt zijn spelling zolang we het als vreemdtalig aanvoelen.” (Woordenlijst) In gewonemensentaal is de CFO (chief financial officer) de financieel directeur.
Voor niet-Franstaligen die een keurige opleiding gehad hebben metFranse les is het wellicht voor de hand liggend om het tussenwerpsel’soit’ (het zij zo, goed dan, laten we het hierbij houden, …) uit tespreken als ‘swa’, naar analogie met ‘il soit’ en ‘soit (que) … soit(que)’ – die worden voor een klinker ook uitgesproken als ‘swat’, maardat is een ander verhaal.
Maar taal is vaak niet zo voor de hand liggend. Voor zover ik het hebkunnen nagaan, spreken Franstaligen het tussenwerpsel ‘soit’ ALTIJDuit als ‘swat’. Sterker nog, als je ‘soit’ in een gesprek met eenFranstalige gebruikt in die betekenis en je spreekt het ‘swa’ uit, isde kans groot dat hij niet begrijpt wat je bedoelt.
Vermakelijk gesprek eind vorige week, tussen een Namurois die al eenaantal jaren in Vlaanderen woont en goed Nederlands praat maar wel meteen hoorbaar accent, een Nederlander die ook al een paar jaar inVlaanderen woont, en ik.
De Nederlander sluit een gespreksonderwerp af met het tussenwerpsel’soit’, uitgesproken als ‘swa’. Begrijp ik meteen, omdat ik weet datNederlanders dat vaak zo uitspreken. In Van Dale staat ook in deeerste plaats die uitspraak, met erbij iets als ‘ook wel eens swat'(VD14 staat niet op deze computer). Maar ik zie het onbegrip in deogen van de Waal en help ‘m even: “Swat.”
“O, soit!” reageert hij meteen.
“Hoezo?” zegt de Nederlander. “Dat spreek je ‘swa’ uit, toch, op z’nFrans, net als ‘il soit’?”
Waal: “Eh, nee, eigenlijk. In het Frans is het wel ‘il soit (swa)’,maar we zeggen altijd ‘soit (swat)’.”
Nederlander: “Maar er zal wel een verband zijn tussen ‘il soit’ en’soit’, toch?”
Waal: “Niet dat ik weet. Misschien ooit wel, maar intussen is ‘soit’gewoon een tussenwerpsel dat met een ‘t’ wordt uitgesproken.”
Nederlander: “Wat verstond je dan toen ik ‘swa’ zei?”
Waal: “Ik dacht: wat heeft ‘zijde’ er nu mee te maken?”
Nederlander (tegen mij): “En jij, wat verstond jij?”
Ik: “Ik begreep het wel, maar ik weet dat Nederlanders dat vaak als’swa’ uitspreken. Dat is eigenlijk wel logisch en misschien zou ik datook doen als ik niet al heel vaak Franstaligen ‘swat’ had horenzeggen.”
Nederlander: “Is de uitspraak ‘swa’ dan fout?”
Waal: “In het Frans in ieder geval wel, volgens mij.”
Ik: “In het Nederlands niet, vind ik. Maar ik vind ook dat je deuitspraak ‘swat’ niet fout kunt noemen in het Nederlands: heel watNederlandstaligen die vaak in contact komen met Franstaligen zullendie uitspraak wel gebruiken, volgens mij. Dat tussenwerpsel isintussen een eigen leven gaan leiden in het Nederlands, tant pis datde uitspraak dan wat is gaan afwijken van het Frans. Ingevoerdewoorden hebben dat wel eens vaker. Zo kun je toch ook onmogelijkvolhouden dat ‘rotonde’ met alle geweld ‘rond gebouw’ moet betekenen.”
Nederlander (verbaasd): “Betekent dat dan ‘rond gebouw’?”
Waal (even verbaasd): “Betekent dat in het Nederlands dan iets andersdan ‘rond gebouw’?”
Ik: “Daar wordt het gebruikt voor ‘rond-point’.”
Waal: “Hoe, dat is toch gewoon een rondpunt?”
Nederlander: “Dat hoor ik hier in België ook voortdurend, maar inNederland noemen we dat inderdaad een rotonde. Dat komt van het Frans,toch?”
Ik: “Het woord wel en de oorspronkelijke betekenis ‘rond gebouw’ ook.Maar de betekenisverandering naar ‘verkeersplein’, daar hebben deFranstaligen niet aan meegedaan. En de meeste Vlamingen ook niet, hebik de indruk. Die gebruiken de leenvertaling ‘rondpunt’.”
Enfin, best wel een geanimeerd gesprek, en een illustratie van desubtiliteit van talen en ontleningen.
Maurice Vandebroek
FOUT* Ofwel gaat hij naar de bakker. Ofwel gaat hij naar de slager.
GOED Of hij gaat naar de bakker. Of hij gaat naar de slager.
VERKLARING
We hebben een * achter FOUT gezet, omdat de eerste zin eigenlijk niét fout is, maar de constructie wordt niet door iedereen aanvaard.
Sommigen willen het volgende:
– Ofwel hij gaat naar de bakker. Ofwel hij gaat naar de slager.
Er lijkt in het zuiden een voorkeur te zijn voor de variant met inversie, en in het noorden voor de variant zonder inversie, maar toch kun je het taalgebied voor de combinatie “ofwel…ofwel” niet zo scherp indelen.
Er zijn ook Nederlanders die de vorm zonder inversie letterlijk vertaald Frans vinden.Het probleem kan echter worden vermeden door “of…of” te gebruiken.
Sommigen zouden zelfs die eerste “of” weglaten, maar als je dat doet, laat je ook weg dat de aangesprokene moét kiezen, dat hij onder druk wordt gezet om een van beide mogelijkheden te kiezen, en dat hij niet allebei kan doen.
De varianten met “ofwel” worden ook nogal eens als formeel beschouwd.
Eens wat anders dan we hier gewoonlijk publiceren: er bestaat een blog over de stripreeks Nana.
Om een of andere reden kregen we een uitnodiging voor de openingsavond van de Boekenbeurs te Antwerpen.
Gewoonlijk gaan we daar niet heen, omdat het nogal ver is, maar deze keer gaf het ons de gelegenheid om de stand van een van onze klanten te bezoeken, nl. Kana. Het is altijd prettig om de klanten eens terug te zien.
De Kana-stand is opgenomen in de stand van BallonMedia, een van de grootste verspreiders van stripverhalen in België en Nederland.
Op de boekenbeurs staan ze in Hall 2, op plaats 205
Kana had hun hele catalogus meegebracht! Een muur vol manga’s!
FOUT Herstel die auto, het kostte wat het kost!
GOED Herstel die auto, het koste wat het kost!
VERKLARING
Voorkeur: “koste wat het kost”.
(Het) kost(t)(e) wat (het) kost
[?] Wat is juist: “het kostte wat het kost”, “het koste wat het kost”, “koste wat het kost” of “kost wat kost”? Of mogen al deze varianten?
[!] Ze zijn niet allemaal goed. Juist zijn: “het koste wat het kost” en de kortere vormen “koste wat het kost” en “koste wat kost”.
“(Het) koste wat (het) kost” is een vaste uitdrukking met de betekenis: ‘het mag zoveel tijd/moeite/geld kosten als het kost’. Bijvoorbeeld in ‘Frederik wil koste wat (het) kost kaartjes hebben voor het concert’ en ‘Het koste wat het kost, maar ik wil Mount Snowdon beklimmen.’ Koste is hierin een werkwoordsvorm die we de aanvoegende wijs (ook wel conjunctief) noemen. De aanvoegende wijs vormen we door de slot-n van het hele werkwoord af te halen: kosten wordt koste.
“Kost wat kost” wordt als minder juist gezien omdat de aanvoegende wijs koste hier ‘verminkt’ zou worden. Het wegvallen van de e bij deze vorm komt echter vaker voor: in dat haal je de koekoek moet haal ook gelezen worden als hale.
In Vlaanderen stuit de verkorte vorm kost wat kost soms op kritiek omdat het een leenvertaling zou zijn van het Franse coûte que coûte.
“Het kostte wat het kost” is onjuist: kostte is de verledentijdsvorm van kosten, en alleen de aanvoegende wijs koste heeft de betekenis ‘het moge/mag kosten’. De verleden tijd kostte is uiteraard wel juist in zinnen als ‘Het kaartje kostte 70 euro’ en ‘Het kostte me een dag, maar ik heb Mount Snowdon beklommen.’
FOUT Wij vragen om uw steun als trouwe en gewaardeerde partner.
GOED Wij vragen u, trouwe en gewaardeerde partner, om steun.
VERKLARING
Bijstelling.
Het klinkt als een overbodig aanhangsel, en als titel in een grammaticahandboek is het meestal geslaagd om iedere leerling het gevoel te geven dat hij weer ’s een mooie lentedag moet verknoeien aan een bijkomstigheid.
Maar er zijn toch gevallen waarin een bijstelling toch een goede oplossing is om een tekst duidelijk te maken.
We kunnen van ons foute zinnetje hiervoor maar liefst vier varianten maken:
“1” is strikt gezien niet verkeerd, maar het is niet duidelijk wie hier nu die “trouwe en gewaardeerde partner” is. De “wij” uit de hoofdzin, of de aangesproken “u”?
De bijstelling in “2” is precies wat we nodig hebben om die verwarring te vermijden.”3″ en “4” zijn nog twee mogelijke varianten, maar ze zijn al even onduidelijk.
Het overbodige aanhangsel van de grammatica lijkt hier dus de beste oplossing.
Toch is dat niet helemaal waar. Er is nog één uitweg: namelijk “onze” toevoegen.
Dan krijg je nog vier extra varianten:
Het is duidelijk dat daarmee de dubbelzinnigheid in alle gevallen is opgelost, maar ook dat de toevoeging “onze” in de variant met de bijstelling overbodig is, en er dan ook beter kan worden weggelaten.
We houden dus de volgende bruikbare alternatieven over:
In 1982 bracht David Bowie de EP ‘Bertold Brecht’s Baal’ uit, waarop hij liedjes van Brecht zong. Het bekendste daarvan is ‘Alabama Song’ (ook ‘Whiskey Bar’, ook ‘Moon of Alabama’), dat soms als extra op andere albums verscheen.
Het album is tegenwoordig zo goed als onvindbaar, maar af en toe duiken er sporen van op.
Zo was er in december 2006 in het Koetsenhuis in Geraardsbergen een tentoonstelling over Bertold Brecht, waar onderstaande afbeelding te zien was.
De tentoonstelling heette ‘Muziekale expo – Lost in the Stars’. Ze liep van 24 november tot 3 december 2006, en was gratis toegankelijk. Bertold Brecht schreef de teksten voor de muziek van Kurt Weill. Weill stierf in 1950. De tentoonstelling toonde afbeeldingen van ongeveer 25 albumhoezen.
‘Alabama Song’ is van Bertolt Brecht. Hij scheef het ook in het Engels. Dat was voor Hauspostille, dat hij integreerde in zijn opera Mahagonny. Ook bij Duitse opvoeringen van Mahagonny wordt het in het Engels gezongen.
De tekst is vaak veranderd. In Mahagonny stond “Show us the way to the next pretty boy”, maar in de versie van The Doors werd dat “Show me the way to the next little girl”, en dat werd in de versie van Bowie “Show us the way to the next little dollar”. Daardoor keerde Bowie terug naar de oorspronkelijke versie uit Hauspostille van Brecht zelf.
De volledige titel van Brechts Mahagonny is trouwens… Rise and Fall of the City of Mahagonny! In het oorspronkelijke Duits: Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny.
Om de verwarring compleet te maken: het album “Bertolt Brechts’ Baal” is een EP met liedjes uit het toneelstuk Baal van Bertolt Brecht waarin Bowie optrad. Maar dat optreden gebeurde niet in Berlijn, maar voor de BBC, en dus hoogstwaarschijnlijk in Londen.
Bowie heeft de Alabama Song wel gebruikt als B-kant van de Duitse uitgave van de single ‘Ashes to Ashes’.
(met dank aan Ben van der Tier uit Utrecht)
FOUT We komen vragen of jullie wat skaileer op overschot hebben.
GOED We komen vragen of jullie wat skaileer over hebben.
VERKLARING
“Op overschot hebben” (‘over hebben’) is geen standaardtaal.
FOUT We komen vragen of jullie wat skyleer over hebben.
GOED We komen vragen of jullie wat skai(leer) over hebben.
VERKLARING
Het imitatieleer dankt zijn naam aan de producent Skai.
Vertaalbureau MOTTE 