Vertaalbureau MOTTE werd opgericht in 1997. Translation Agency MOTTE is founded in 1997. Le bureau de traductions MOTTE est fondé en 1997.
Auteur: Peter Motte
Over ons
"Voor de vertaler is meedenken met de klant onmisbaar om een efficiënte link met de markt te leggen."
Met Vertaalbureau MOTTE lever ik vertalingen van allerlei aard aan bedrijven om hun communicatie met hun klanten soepeler en duidelijker te laten verlopen.
We gebruiken daarvoor diverse technologieën, zowel oudere als nieuwe. Dat levert kostenbesparingen en flexibiliteit op.
Door mijn belangstelling voor wetenschappen en techniek studeerde ik eerst wat wiskunde en daarna talen. Als vertaler kan ik alle onderwerpen die me boeien combineren. Het is minstens even belangrijk om de technologie en het bedrijfsleven te begrijpen als talen te kennen.
Als liefhebber van literatuur publiceerde ik een redelijke bibliografie van poëzie en "techneuten-literatuur" zoals sciencefiction. Dat was een goede oefening om technische teksten in een vlotte taal om te zetten.
Op mijn webpagina en blogs kunt u getuigenissen vinden van klanten zoals BTC voor chemische vertalingen, P&O voor administratieve teksten, en Ballon Media voor het frivolere werk: stripverhalen.
Mijn websites en blogs onderhoud ik zelf. Tijdens mijn wiskundestudies kreeg ik IT-initiaties. Die achtergrond helpt om de hedendaagse vertaalsystemen te gebruiken, omdat ze allemaal op databasemanagement steunen en documentformaten een grote rol spelen. En om de IT-veiligheidsproblemen te begrijpen.
De lijst getuigenissen zou langer kunnen zijn, maar zelfs zonder geheimhoudingsclausules vind ik discretie belangrijk. Ik weet vaak al vroeg welke producten op de markt komen, of aan welke veranderingen een bedrijf werkt. En ik zou ook niet willen dat onze innovaties door een van de medewerkers van Vertaalbureau MOTTE worden gelekt.
Web page developed, translated and maintained by Peter Motte for Translation Agency Motte / Vertaalbureau Motte Abdijstraat 33 B-9500 Geraardsbergen Belgium e-mail: peter.motte@skynet.be
Learning using AI and computers in general tends to be cutting corners and diminishing the effort one has to do. Because of it the learner has less direct experience with the thing he learns, which means he doesn’t learn as well. Maybe he notices he understands the subject, but the question is: will he remember enough of it? Will he actually “gain” something with it?
I have been learning Japanese by using software, offline and online, and although the learning process went smooth, my feeling was that I hadn’t learned anything which helped me in real situations.
Obviously, real situations are less standardized than a computer setting tends to be, and that’s why there isn’t enough variety in the learning process. The learning result is therefore not elastic enough to apply in real situations.
To lots of people it sounds overdone: “Three source languages: German, English and French”. Wouldn’t it be better to stick to one? But combined with Dutch the picture changes. Lots of companies use internally more than one language, and as the Netherlands are surrounded by regions in which those three languages play an important role, their companies also tend to use two to three of those languages. That’s why those three source languages are ideally suited to help out businesses, because their documents often need all of those languages, and not only one. Therefore have German, English and French as source languages gives my services an ideal position to help out companies, whether it’s for their internal documents or for their costumer oriented documents, in Belgium and in the Netherlands.
AI is everywhere. The odd thing is it looks to me as if people just got recently aware of it although as a translator we have been using it for years. The translation systems became gradually more clever. Because of that, there’s nothing new to it. Unfortunately, what isn’t new either, is the simplistic views held by outsiders on automation. Only yesterday I was in touch with somebody who thought it was possible to translate 400 pages for a mere 200 euro’s from English to Dutch. Did they really not see that 0.50 euro’s/page isn’t feasable for any system, however automated and advanced it is? But the real problem is some believe you can do away with translators altogether. Lately I found a website of one of my endclients, which obviously didn’t send all his texts via my agent to me, because there was a mistake on the home page, even in bold text. An adverb was treated as a noun. It’s a word, or rather a phrase, which is very tricky in Dutch because of the spelling differences for the two meanings. I was flabbergasted and researched all the work I had already done for them, and didn’t find it in any file. It was clearly something they had done by using MT or AI. And, of course, the automated systems didn’t notice the differences. I even noticed a second mistake, which also was the result of automated translation systems, in that case a problem by using a CAT tool. Although such systems can be very useful, they often hide differences which pop up because pieces of translations are glued together. But in changing the lingustic context by making new sentences putting together parts of old sentences or combining parts of old sentences with other words, those parts often have to be changed. Worse is that it was on a website which promotes judicial actions, and I wonder how people are going to trust a company offering that kind of actions if you see mistakes on the home page. Cutting out the human in the loop causes mistakes by which you lose clients, revenue and support.
Het online tijdschrift voor Nederlandse taal- en letterkunde Neerlandistiek organiseert een “woord van het jaar” gedoe, inclusief de zin, de dichtbundel, het prozawerk, neerlandistisch werk en de wetenschappelijke ontdekking van het jaar.
Het aardige is dat er twee ronden zijn: in de eerste ronde (die loopt tot en met 26 december) mag iedereen woorden, zinnen, dichtbundels, enz. insturen. In de tweede ronde (na kerstmis) kiest een deskundige jury uit de boezem van de Neerlandistiek-redactie winnaars in ieder van deze categorieën
Frans schrijft veel blijkbaar overbodige letters, want je hoort ze gewoon niet.
De Franse grammatica lijkt daardoor een opeenstapeling van regeltjes die alleen maar dienen om het moeilijker te maken dan het is, of om de indruk te wekken dat de Franse taal iets voor intelligente mensen is, of dat het bedacht is door mensen die zo onder de indruk waren van het Latijn dat ze vonden dat een taal alleen maar goed kon zijn of prestige kon hebben als ze een even complex netwerk van regels had.
Maar toch kom je gevallen tegen waaruit duidelijk is dat die regels niet nutteloos zijn.
Dat is natuurlijk vooral het geval in lange zinnen, maar het komt ook in eenvoudiger zinnen voor.
Hier een voorbeeld:
Les commandes doivent être contrôlées tous les jours dans 2 affichages de liste distincts.
Waar hoort die “distinct” bij? Gaat het om de “affichages” of om de “liste”? Het onderscheid is alleen maar duidelijk doordat “distincts” in het meervoud staat, en dus bij “affichages” hoort en niet bij het enkelvoudige “liste”.
Mijn oplossing was:
De bestellingen moeten elke dag worden gecontroleerd in twee verschillende weergaven van de lijst.
Na zoiets vraag ik me wel eens af: hoe merken de Fransen dan het onderscheid in de spreektaal? Maar dat is natuurlijk een kwestie van accent, intonatie en context.
Je wordt wel eens uitgedaagd om te controleren of AI vertalen aankan.
Een buur zag me onlangs dubben op: “Dort gibt es jetzt die aktuellen Modellhighlights.”
Ik had als oplossing aanvankelijk: “Daar zijn al de actuele modelhightlights.”
Die “highlights” klinkt misschien wat vreemd, maar dat is taalgebruik in het milieu van de doelgroep. Vandaar. Maar ik had een probleem met de zin: hij kon worden geïnterpreteerd alsof hij betekende dat “alle modelhighlights” er waren, maar “al” was hier een bijwoord van tijd.
Het kostte een half uurtje voor ik met mijn oplossing kwam (niet dat ik ondertussen niets anders deed): “De actuele modelhighlights zijn daar al.”
Het was gewoon een kwestie van een ander zinsdeel vooropzetten. De suggestie van mijn buur, om “al” te vervangen door “reeds”, wees ik af: niet vlot genoeg, en zelfs wat archaïsch. “Nou,” zei hij, “met AI had je het in een wip opgelost.”
Dat was natuurlijk een uitdaging, en dus stopte ik het in een automatische vertaalgenerator met AI.
Die kwam eerst aan met: “Daar vindt u nu de actuele modelhoogtepunten.”
Hij had “gibt es” vertaald met “vindt u”, wat niet onaardig is, maar hoe dan ook niet echt wat er staat. Dat de “highlights” “hoogtepunten” werden, wou ik door de vingers zien, maar het toonde in elk geval dat de AI het taalgebruik van de scene niet kent. Je kunt hem dat misschien wel leren, maar als ik hem alles moet leren, kost het me meer tijd dan als ik het zelf doe.
Toen ik het hem nog eens liet vertalen, kreeg ik: “Daar zijn nu de huidige modelhoogtepunten te vinden.”
Logischerwijs keerden die “hoogtepunten” terug, maar “gibt es” was nu “zijn (…) te vinden”, wat al bij al een achteruitgang is. Het blijft een stijlfout, omdat die “gibt” nogal inhoudsloos is, en dan vertaal je het best niet met ogenschijnlijk inhoudelijke woorden, terwijl het hier hoogstens de functie van een koppelwerkwoord heeft dat onderwerp, tijd en plaats met elkaar verbindt. Da’s een redenering die de AI, waarin “intelligentie” eigenlijk misplaatst is, niet kan maken.
“Jetzt” was in beide gevallen vertaald met “nu”, wat op zich wel goed is, maar wat ik opzettelijk had vermeden om de klemtoon minder op de onmiddellijkheid van de beschikbaarheid van de modellen te leggen. Er kon immers altijd iets misgaan met de leveringen, en bovendien was het een vertaling van een Duits blad dat zich erg richt op de Duitse markt waar producten afkomstig uit Duitse fabrieken worden verspreid. Aangezien ik naar het Nederlands vertaal, is het mogelijk dat er vertraging bij de uitlevering naar Nederland en België optreedt, zodat de liefhebber die naar zijn verkoper rent misschien voor niets de zweetdruppels op het voorhoofd parelen. Liever geen valse verwachtingen scheppen, denk ik dan, realistische verwachtingen maken tevreden klanten. Nog een redenering die AI niet kan maken. En die je hem ook niet kunt aanleren, of “jetzt” wordt altijd “al”. Wat ook niet juist is.
O ja, waarom schreef ik dan “daar” en niet “er”? Omdat “daar” sterker de nadruk legt op de terugverwijzing naar het antecedent in de voorgaande zin, terwijl “er” dat zou wegmoffelen. Dat was een verwijzing die ik er nou wel wou inhouden, in tegenstelling tot die “nu”, waarvan ik de directheid had verborgen.
Maar er is nog iets: hoe je ook telt, met woorden of met lettertekens, de AI kwam altijd met langere oplossingen aandraven. Nogal typisch: de kletsbarakken kunnen wel foutloze zinnen produceren, maar dat doen ze vaak door woordomhaal. Ze kunnen immers niet denken, en hebben geen enkel inzicht in de betekenis van de zin.
Dat heeft twee gevolgen: ten eerste had ik alle overwegingen die ik had gemaakt tijdens mijn vertaling, ook moeten maken als ik de AI had gebruikt, om de gebreken uit de vertaling te halen. En ik zou dus geen tijd hebben gewonnen.
En ten tweede ontstaat die woordomhaal doordat AI vermijdt foute zinnen af te leveren, zodat het allemaal goed oogt, terwijl het dat niet is. En dan bestaat het gevaar dat je die gebreken onbewust of onoplettend overneemt.
Onlangs moest ik het volgende Duitse zinnetje vertalen: “Modellbahnliebe in Gemeinschaft”. Raad eens wat het automatischvertaalprogramma van de klant opleverde? “Samen de liefde bedrijven voor de modelbaan.” (!) Ja, zeg, dát zie ik me al schrijven! Ik heb het netjes gehouden op: “Samen plezier beleven aan de modelbaan”. Toegegeven, het is wat langer, maar je ligt niet in een breuk van het lachen.
Leuk opdrachtje: Duitse catalogus met allerlei feestartikelen en wat gebruiksvoorwerpen waar je thuis wel wat mee kunt aanvangen. En dan, in die kolom met doeltaal, heel eenzaam het woordje: “je”.
Je? In het Duits? Een beetje woordenboek vertelt daar van alles over, maar het eerste kon het al niet zijn: ooit, weleens.
Nou, in een catalogus kan wel staan “ooit onbetaalbaar”, of “weleens gezocht”, maar zo op z’n eentje…
Dus even in de pdf met de brontekst kijken, en daar stond “je 20 €”.
Maar ook daarvoor gaf het woordenboek niet echt een oplossing. Geen enkele mogelijkheid paste echt. Woordenboeken zijn nu eenmaal als confectiekleding: je komt er vaak mee weg, maar o wee als je buiten de standaardmaten valt of eens wat aparts wilt.
Alleen als deel van een uitdrukking, zoals in “zu je einem Euro”, leek een oplossing. En dat werd dan “elk voor één euro”. Wat ook niet klopte. Een gesuggereerde vertaling was “per”, met als voorbeeld “etwas kostet 10 Euro je angefangene Stunde”, geïnterpreteerd als “iets kost 10 euro per aangebroken uur”. En al wees dat allemaal in een bepaalde richting, in mijn tekst stond die “je” in “je 20 €” er nogal naakt bij. Of er volgde te weinig achter de “je”, of er ontbrak gewoon “zu” voor.
Dus lexica gaven geen kant-en-klare oplossing. Vertaalwoordenboeken zijn dan ook zelden bedoeld als aandragers van één-op-één vertalingen. Ze zijn een collectie suggesties. Ze duiden een richting aan om je op weg te helpen, maar de definitieve interpretatie en woordkeuzes moet je zelf doen.
Uit de context in de catalogus bleek dat die “je X €” op heel verschillende zaken betrekking kon hebben: pakjes, losse producten, samenhorende voorwerpen…
Uiteindelijk bedacht ik vier interpretaties: per stuk, per verpakking, per set en per pak of per pakje.
“Per set” gebruikte ik bijvoorbeeld voor bestek. “Per verpakking” is eigenlijk hetzelfde als “per pak” of “per pakje”, maar de laatste twee paste ik toe op zaken die nooit per stuk worden verkocht, zoals gummibeertjes, en het eerste op pakketten van dezelfde voorwerpen die je wel per stuk zou kunnen kopen, zoals een krat bier. En “per stuk”, dat spreekt voor zich.
Bovendien stonden die prijzen nogal kriskras in de catalogus, doordat ze soms sloegen op een verpakking waar ook de stukprijs bij werd vermeld. Het was dus nogal verwarrend.
Echt geen opdracht om blind door een vertaalprogramma te jagen.
Vertaalbureau MOTTE 