FOUT Van de moskee staat alleen de koepel nog recht.
GOED Van de moskee staat alleen de koepel nog overeind.

VERKLARING
“Recht” kan niet worden gebruikt in de betekenis van ‘overeind’.
Vergelijk:
FOUT: Toen de directeur binnenkwam, stonden de leerlingen recht.
GOED: Toen de directeur binnenkwam, stonden de leerlingen op.

FOUT Nog in Oostende is er brand geweest in het Europagebouw.
GOED In Oostende is er ook brand geweest in het Europagebouw.

VERKLARING
De betekenis van “nog” en van “ook” liggen dicht bij elkaar, maar “nog” kan niet gebruikt worden in de betekenis van “eveneens”, “ook” daarentegen wel.

Soms betekent CAT ‘computer aided transfiguration’ in plaats van ‘computer aided translation’.
Onze cat vertaalde, nochtans tamelijk intelligent, “walk-behind roller” als”wandelende achterwerkrol”.

FOUT De naam ‘verkenner’ is misleidend. Hij zou nog wel eens kunnenwijzigen.
GOED De naam ‘verkenner’ is misleidend. Hij zou nog wel eens kunnenveranderen.

VERKLARING
“Wijzigen” is een overgankelijk werkwoord: iemand wijzigt iets.
* Ik heb nog een paar details in de tekst gewijzigd.
* Door het slechte weer moesten we onze plannen wijzigen.

Niet gebruiken voor: “veranderen”, “gewijzigd worden”.
Het is soms ook mogelijk om concretere werkwoorden te gebruiken.
* Niet: *Woensdag wijzigt de prijs van het brood.
* Wel: Woensdag verandert de prijs van het brood.
* Beter: Woensdag stijgt de prijs van het brood.
* Beter: Woensdag wordt het brood duurder.

FOUT De Krijgsbaan, bij de luchthaven van Deurne, zal worden omgeleid.
GOED De Krijgsbaan, bij de luchthaven van Deurne, zal worden omgelegd.

VERKLARING
Een weg wordt omgelegd, verkeer wordt omgeleid.

FOUT Vandaag maken we kennis met de mensen die hem nauw aan het hart liggen.
GOED Vandaag maken we kennis met de mensen die hem na aan het hart liggen.

VERKLARING
‘Na’ betekent ‘dicht bij’. Taaladvies.net beschouwt ‘nauw aan het hart’ als standaardtaal, maar Van Dale kent alleen ‘na aan het hart’.
zie ook ons eerdere bericht.

FOUT Waarom zou je op pensioen gaan als je nog gezond bent?
GOED Waarom zou je met pensioen gaan als je nog gezond bent?

VERKLARING
Bovenstaand zinnetje ontstond waarschijnlijk naar aanleiding van de pogingen om de bevolking langer te laten werken en de hoge pensioenleeftijd in sommige Scandinavische landen, maar waar het ons om gaat is niets anders dan het voorzetsel.

FOUT Dat lot is de duurste bouwgrond van de straat.
GOED Dat perceel is de duurste bouwgrond van de straat.

VERKLARING
“Lot” wordt in veel betekenissen gebruikt die fout zijn, “perceel” is er één van.

FOUT Telkens ik door het plantsoen loop, denk ik terug aan de jeugdreeks “Mark Stevens” van Felix Thijssen
GOED Telkens als iik door het plantsoen loop, denk ik terug aan de jeugdreeks “Mark Stevens” van Felix Thijssen.

VERKLARING
Na “telkens” moet altijd “als” of “wanneer” staan. “Telkens als” ik door het plantsoen loop…

Omdat uit de reacties op Taalmodel: hoeven blijkt, dat het probleem te ingewikkeld is om het met een eenvoudig FOUT/GOED-voorbeeld te behandelen, gaan we er hier dieper op in.

Algemeen:

• niet hoeven

• iets is niet noodzakelijk
• iets is niet wenselijk

• niet moeten

• noodzakelijk dat iets niet gebeurt of niet het geval is
• wenselijk dat iets niet gebeurt of niet het geval is

Vaak wordt “niet moeten” ook in de eerste betekenis gebruikt, maar dat is dus fout.

Toelichting
Het ontkennende karakter van een zin wordt niet altijd expliciet uitgedrukt. Het kan ook impliciet zijn.
Van een expliciete ontkenning is sprake als in de zin het woord “niet” voorkomt of een versmelting van “niet” met een ander woord tot “geen”, “niets”, “niemand”, “nooit” of “nergens”.
Er zijn ook andere woorden en woordcombinaties die een ontkennend betekeniselement hebben. Dat kan gewoonlijk echter wel met behulp van “niet” worden omschreven. Zo’n constructies kan men een impliciete ontkenning noemen.
Bijvoorbeeld: slechts (‘niet meer dan’), weinig (‘niet veel’), nauwelijks (‘bijna niet’), zelden (‘niet vaak’), pas (‘niet eerder dan’).
Voor het gebruik van “hoeven” en “moeten” in ontkennende zinnen geldt in de standaardtaal in principe het volgende:

• “hoeven” wordt gebruikt om uit te drukken dat het niet noodzakelijk of wenselijk is dat iets gebeurt of het geval is,
• “moeten” om uit te drukken dat het noodzakelijk, wenselijk of beter is dat iets juist niet gebeurt of het geval is.

Vergelijk de volgende (a)- en (b)-zinnen:

(1a) Ze hoeft niet met ons mee te gaan. (‘Het is niet nodig dat ze met ons meegaat’)
(1b) Ze moet vooral niet met hem meegaan! (‘Het is beter dat ze niet met hem meegaat’)

(2a) Je hoeft niets mee te nemen, wij zorgen voor eten en drinken. (‘Het is niet nodig dat je iets meeneemt’)
(2b) Je moet niets meenemen wat te zwaar weegt, want de tocht is erg lang. (‘Het is wenselijk dat je niets meeneemt wat te zwaar weegt’)

(3a) Jullie hoeven pas morgen te vertrekken, dus jullie hebben nog alle tijd. (‘Het is niet eerder dan morgen noodzakelijk dat jullie vertrekken’)
(3b) Jullie moeten pas vertrekken als alles goed geregeld is. (‘Het is wenselijk dat jullie niet eerder vertrekken dan wanneer alles goed geregeld is’)