The Creativity of AI

The creativity of AI is both fascinating and transformative, especially as we begin to see machines take on tasks that were traditionally exclusive to human imagination and ingenuity. AI’s approach to creativity is rooted in its ability to process vast datasets, recognize patterns, and generate new combinations of ideas, images, or words. Unlike human creativity, which draws from personal experience, intuition, and often an emotional or cultural connection, AI creativity is based on algorithms, probabilities, and learned data structures. But as it evolves, AI is beginning to exhibit behaviors that are eerily reminiscent of human creativity, inspiring a new dialogue about what it means to “create.”

For example, generative models like GPT-4 and DALL-E (which creates images from text prompts) showcase AI’s ability to produce art, music, literature, and design concepts. These systems don’t “feel” creativity as humans do, but they mimic it through a process called “generative synthesis,” blending learned elements to produce something original within a given framework. This approach has led to surprising, sometimes profound results, such as AI-written novels, original paintings, and new styles of music.

One powerful aspect of AI creativity is its capacity for collaboration. Human artists, writers, and scientists increasingly use AI as a partner, integrating its suggestions or novel outputs into their own work. In these hybrid environments, AI offers humans fresh ideas and perspectives that may not arise from a purely human-centered creative process. This symbiosis—where AI can suggest unanticipated plot twists in a novel or offer design combinations never before considered—hints at a future where creativity is shared between human and machine.

Still, AI’s creativity raises ethical and philosophical questions. Can an algorithmically generated piece be truly considered art? Who owns the creative rights? And what happens when AI begins to mimic human creativity so closely that it’s hard to tell the difference? These questions challenge our traditional notions of authorship, originality, and even the purpose of creativity itself.

As AI continues to develop, its role in creative fields could fundamentally change the landscape of human culture. Whether it remains a tool or grows into something closer to a collaborator, AI’s creativity will no doubt drive innovation and broaden our understanding of what creativity can be.

Vertalen: een inleiding, deel 9

9 De vertaler: mens of machine?

9a Hulpmiddelen bij het vertalen

In de voortdurend evoluerende wereld van vertalingen zijn hulpmiddelen essentieel geworden voor zowel professionele vertalers als amateurs. Van woordenboeken tot vertaalgeheugens en terminologiedatabanken hebben tools de efficiëntie en nauwkeurigheid van vertaalwerk aanzienlijk verbeterd. Ze helpen vertalers bij het vinden van de juiste termen, het behouden van consistentie en het vermijden van fouten.

9b De computer als hulpmiddel

De opkomst van computers heeft een revolutie teweeggebracht in het vertaalproces. Vertaalsoftware zoals CAT-tools (Computer Assisted Translation) biedt functionaliteiten zoals automatische segmentatie van teksten, fuzzy matching en suggesties op basis van eerder vertaald materiaal. Dit verhoogt niet alleen de snelheid van vertalingen, maar stelt vertalers ook in staat om consistentie te handhaven over grote hoeveelheden tekst.

9c De computer als vertaler

Met de opkomst van machinevertalingen of machine translation is de relatie tussen menselijke vertalers en machines veranderd. Moderne vertaalmachines, zoals neurale netwerkmodellen, maken gebruik van geavanceerde algoritmen en machine learning-technieken om teksten automatisch te vertalen. Hoewel deze systemen indrukwekkende resultaten kunnen behalen, blijven ze moeite hebben met nuances, contextuele interpretatie en culturele gevoeligheid.

De discussie over de effectiviteit van machinevertalingen gaat echter verder dan slechts de kwaliteit van de vertalingen. Menselijke vertalers brengen unieke vaardigheden en inzichten naar het vertaalproces die niet gemakkelijk kunnen worden gereproduceerd door machines. Ze begrijpen de nuances van taal, kunnen culturele subtiliteiten oppikken en zijn in staat om contextuele betekenissen te interpreteren op een manier die machines nog niet kunnen evenaren.

De toekomst van vertalingen ligt in een samensmelting van menselijke expertise en geavanceerde technologie. Terwijl machines blijven evolueren en betere vertaalresultaten produceren, zal de rol van menselijke vertalers zich wellicht verplaatsen naar taken die een dieper begrip van taal en cultuur vereisen, zoals redactie, revisie en creatieve vertalingen.

Hoewel machines een waardevol hulpmiddel zijn in het vertaalproces, blijft de menselijke vertaler onmisbaar voor het leveren van hoogwaardige vertalingen die recht doen aan de complexiteit en nuances van menselijke communicatie. De vertaler van de toekomst is misschien geen mens of machine, maar eerder een symbiotische combinatie van beide. Maar de vertaler heeft altijd het laatste woord.

Vertalen: een inleiding, deel 8

8 Vertalen en verklaren

8a Twee basisdimensies

Vertalen is niet alleen een kwestie van het omzetten van woorden van de ene taal naar de andere, maar ook van het overbrengen van betekenissen, nuances en culturele connotaties. Deze complexiteit wordt vaak weergegeven als twee basisdimensies: de letterlijke betekenis en de contextuele interpretatie. De letterlijke betekenis omvat de woord-voor-woord vertaling, terwijl de contextuele interpretatie rekening houdt met de culturele, historische en situatiespecifieke elementen die de betekenis van een tekst vormen. Een succesvolle vertaling balanceert deze twee dimensies om een accurate weergave van de oorspronkelijke boodschap te bieden.

8b Expliciet en impliciet

Een van de uitdagingen van vertalen is het omgaan met expliciete en impliciete informatie in de brontekst. Expliciete informatie wordt direct uitgedrukt, terwijl impliciete informatie tussen de regels door wordt geïmpliceerd. Het is de taak van de vertaler om beide soorten informatie nauwkeurig over te brengen, zelfs als de culturele context verschilt tussen de brontaal en de doeltaal. Het toevoegen van verklaringen kan helpen om impliciete aspecten van de tekst duidelijk te maken voor lezers die mogelijk niet bekend zijn met de oorspronkelijke cultuur of context.

8c Bewerking of parafrase

Bij het vertalen moeten vertalers soms kiezen tussen het bewerken van de tekst om deze beter aan te laten sluiten bij de doeltaal of het behouden van de oorspronkelijke formulering door middel van een parafrase. Bewerkingen kunnen nodig zijn om grammaticale, culturele of idiomatische verschillen te overbruggen, terwijl parafrases de originele boodschap behouden maar met andere woorden worden uitgedrukt. In beide gevallen kan het toevoegen van verklaringen helpen om de keuzes van de vertaler te rechtvaardigen en de lezer inzicht te geven in de nuances van de vertaalbeslissingen. Het toevoegen van verklaringen aan een vertaling kan de leesbaarheid en begrijpelijkheid verbeteren, vooral bij het omgaan met complexe culturele concepten of taalkundige subtiliteiten. Echter, overmatige verklaringen kunnen ook de stroom van de tekst onderbreken en het leesplezier verminderen. Het is dus de kunst van de vertaler om het juiste evenwicht te vinden tussen het overbrengen van de oorspronkelijke boodschap en het bieden van de nodige verklaringen om de tekst toegankelijk te maken voor een doelpubliek.

Vertalen: een inleiding, deel 7

7 Geen los zand, maar structuur

In het vertaalproces is het creëren van een coherente structuur essentieel. Tekstverbanden fungeren als de lijm die de woorden en zinnen samenbindt, waardoor een goed vertaalde tekst ontstaat die de boodschap nauwkeurig overbrengt. Laten we deze tekstverbanden verkennen in het licht van verschillende aspecten van vertaling.

7a Collocaties

Collocaties, ofwel vaste verbindingen van woorden, vormen de basis van een natuurlijke taaluiting. Bij vertaling is het van cruciaal belang om niet alleen individuele woorden te begrijpen, maar ook hoe ze samen een betekenis vormen. Het herkennen en behouden van collocaties in vertalingen draagt bij aan de vloeiendheid en authenticiteit van de tekst.

7b Woordschikking en focus

De positie van woorden in een zin beïnvloedt de nadruk en betekenis. Vertalers moeten rekening houden met woordschikking om de originele focus en intentie van de auteur te behouden. Door de juiste woordschikking te kiezen, wordt de boodschap helder overgebracht zonder verlies van betekenis of nuance.

7c Taalkundige constructies

Elke taal heeft zijn eigen unieke grammaticale structuren en conventies. Vertalers moeten deze constructies begrijpen en kunnen omzetten naar equivalenten in de doeltaal. Door de juiste taalkundige constructies te gebruiken, behoudt de vertaalde tekst de gewenste toon en stijl van het origineel.

7d Zinsdelen en hun samenhang

Zinnen zijn opgebouwd uit verschillende delen die samen een geheel vormen. Het behouden van de samenhang tussen deze zinsdelen is cruciaal voor een vloeiende en begrijpelijke vertaling. Vertalers moeten letten op de relaties tussen zinsdelen en ervoor zorgen dat deze coherent blijven in de vertaalde tekst.

7e Zinnen en hun samenhang

Naast de samenhang tussen zinsdelen is ook de algehele samenhang tussen zinnen belangrijk. Vertalers moeten de logische verbanden tussen zinnen behouden om de tekst vloeiend en begrijpelijk te maken voor de lezer. Door consistentie te waarborgen in de overgangen tussen zinnen, wordt de tekst gestructureerd en gemakkelijk te volgen. In een goede vertaling is geen sprake van los zand, maar van een stevige structuur waarin tekstverbanden zorgvuldig worden gewogen en toegepast. Door aandacht te besteden aan collocaties, woordschikking, taalkundige constructies, zinsdelen en hun samenhang, en zinnen en hun samenhang, kunnen vertalers de essentie van de oorspronkelijke tekst behouden terwijl ze deze aanpassen aan een nieuwe taalomgeving.

Vertalen: een inleiding, deel 6

6 Is vertalen altijd mogelijk?

In de wereld van taal en communicatie is vertalen een essentiële brug die mensen met verschillende talen en culturen met elkaar verbindt. Het vermogen om ideeën, gevoelens en informatie over te brengen van de ene taal naar de andere is van onschatbare waarde. Echter, ondanks de vooruitgang in vertaaltechnologie en -methoden, zijn er nog steeds aanzienlijke moeilijkheden bij het overbrengen van betekenis van de ene taal naar de andere. Deze moeilijkheden worden vaak weerspiegeld in lacunes in de woordenschat, problemen met namen, maten en gewichten, en uitdagingen bij het nauwkeurig weergeven van bedoeling en functie.

6a Lacunes in de woordenschat

Een van de meest voor de hand liggende moeilijkheden bij vertalen zijn lacunes in de woordenschat. Elke taal heeft unieke woorden en uitdrukkingen die niet direct vertaalbaar zijn naar andere talen. Soms ontbreken equivalente termen in de doeltaal, waardoor vertalers creatief moeten zijn in het vinden van de juiste uitdrukking om de betekenis over te brengen. Culturele connotaties en nuances kunnen ook verloren gaan bij het vertalen van woorden, waardoor de oorspronkelijke diepte en subtiliteit van de boodschap verloren gaan.

6b Namen, maten en gewichten

Een ander struikelblok bij vertalen zijn namen, maten en gewichten. Deze kunnen sterk variëren tussen talen en culturen, wat kan leiden tot verwarring of verlies van nauwkeurigheid bij vertalingen. Bijvoorbeeld, het vertalen van een naam van een persoon of een plaats vereist niet alleen linguïstische bekwaamheid, maar ook culturele gevoeligheid om de juiste betekenis en context te behouden. Bovendien kunnen verschillen in meeteenheden en gewichten tussen systemen zoals het metrische en imperiale systeem verdere complicaties veroorzaken bij het vertalen van technische of wetenschappelijke teksten.

6c Weergave van bedoeling en functie

Een van de meest uitdagende aspecten van vertalen is het nauwkeurig weergeven van de bedoeling en functie van de oorspronkelijke tekst. Taal is meer dan alleen woorden; het draagt ook culturele, sociale en emotionele betekenissen met zich mee. Bij het vertalen van teksten moeten vertalers rekening houden met de context, intentie en stijl van de broncultuur om de boodschap adequaat over te brengen naar de doeltaal. Dit vereist niet alleen een diepgaand begrip van beide talen, maar ook van de culturen die ze vertegenwoordigen. Hoewel vertalen een waardevol instrument is voor interculturele communicatie, blijft het een complex en uitdagend proces. De moeilijkheden die gepaard gaan met het overbrengen van betekenis van de ene taal naar de andere kunnen niet altijd volledig worden overwonnen. Desalniettemin is het streven naar nauwkeurigheid, contextgevoeligheid en culturele competentie essentieel voor succesvolle vertalingen die recht doen aan de rijkdom en diversiteit van menselijke communicatie.

Vertalen: een inleiding, deel 5

5 De zin van woorden

In ons dagelijks leven zijn woorden de bouwstenen van communicatie. Ze dragen betekenis, emotie en context over, waardoor we ideeën kunnen uitwisselen en begrijpen. Maar wat is precies de zin van woorden? Laten we deze vraag verkennen door te duiken in verschillende aspecten van taal en betekenis.

5a Woorden en hun betekenis

Het fundament van taal rust op de betekenis van woorden. Elke taal heeft een lexicon, een verzameling woorden die een specifieke betekenis dragen. Maar deze betekenissen zijn niet in steen gebeiteld; ze evolueren met de tijd en variëren zelfs binnen verschillende sociale en culturele contexten.

5b Rubricering of classificeren

Om woorden effectief te gebruiken, moeten we ze organiseren in categorieën of rubrieken. Dit proces van classificatie stelt ons in staat om de wereld om ons heen te begrijpen en te beschrijven. Door woorden te rubriceren, creëren we een ordening die ons helpt betekenis te vinden in een ogenschijnlijk chaotische wereld.

5c Polysemie en cultuur

Een interessant fenomeen in taal is polysemie, waarbij een enkel woord meerdere betekenissen heeft. Deze veelzijdigheid van betekenis kan sterk beïnvloed worden door culturele context. Wat voor de ene cultuur een alledaagse betekenis heeft, kan voor een andere cultuur volledig anders worden geïnterpreteerd.

5d Referentiële betekenis

Woorden kunnen ook verwijzen naar specifieke entiteiten, concepten of gebeurtenissen. Deze referentiële betekenis stelt ons in staat om te communiceren over de wereld om ons heen, zowel in concrete als abstracte zin. Door middel van referentie kunnen we informatie delen, ervaringen uitwisselen en kennis doorgeven.

5e Figuurlijk taalgebruik

Soms overstijgt de betekenis van woorden hun letterlijke interpretatie. Figuurlijk taalgebruik, zoals metaforen, vergelijkingen en symboliek, voegt een extra laag van betekenis toe aan onze communicatie. Het stelt ons in staat om complexe ideeën te verwoorden, emoties uit te drukken en creatief te denken.

5f Connotaties en associaties

Naast hun letterlijke betekenis dragen woorden vaak ook connotaties en associaties met zich mee. Deze zijn gevormd door culturele, historische en persoonlijke ervaringen. Ze kunnen subtiele nuances toevoegen aan onze communicatie en gevoelens oproepen die dieper gaan dan de woorden zelf. In essentie is de zin van woorden veelzijdig en diepgaand. Ze vormen de bouwstenen van onze communicatie, dragen betekenis en emotie over, en helpen ons om de wereld om ons heen te begrijpen en te beschrijven. Door te begrijpen hoe woorden werken en welke betekenis ze kunnen dragen, kunnen we effectiever communiceren en dieper verbonden raken met anderen.

Looking for clients

As a freelance translator there is one thing I’m not good at: looking for clients.

It might seem to be easy. After all, everybody has to do it.

But there is a difference with employees: a freelancer does not really have a curriculum vitae.

Well, you have, of course, but it’s not as easy to describe your past jobs. Usually I work for agencies, and those people don’t want me to mention the end clients I have been translating for via them.

Partly, they’re right. A real translation agency doesn’t just give tasks to their freelancers by sending work from their clients directly to the translator, nor does it just collect the translation and send it back to the client without much ado.

A real translation agency puts much work in it. They get the orders from the end clients, take a good look at the texts to decide which translator would be best suited to give the assignment to, but also decide who will be the proofreader or proofreaders.

They also have to decide whether to cut up the assignment into smaller pieces and distribute them amongst different translators. That can be necessary with tight deadlines, but even in such cases it’s sometimes not advisable. And if it is possible, there is some redaction necessary to put it all together.

It sounds easier than it is. It can be very confusing for the editing translator if his colleagues had chosen different translations for the same word. Not only literary translations can end up with different stylistic choices, but even technical translations can have variant solutions. And variation is even less acceptable for technical and business translations than for literary translations, because the users of the former text types shouldn’t get confused. The readers of the latter types, however, might even find it amusing.

In short: translation agencies have some arguments not to want their freelancers to mention the end clients in cv’s or portfolio’s, as the freelancer doesn’t do all the work. The agency is responsible for bringing it all together and making sure that the end result is flawless.

However, a good freelancer will make sure the agency has less to bother about.

But, of course, for the freelancer the trouble is how to let his prospects know that he has translated for important brands or projects.

You could argue: tell them for which agencies you’ve worked. But that poses another problem, as it’s basically telling to prospects who the competitors are.

So, yeah, contacting prospects is not easy when you’re a freelancer.

Vertalen: een inleiding, deel 4

4 Taalfuncties en tekstsoorten

4a Teksttypen en taalfuncties

Teksten dienen verschillende doelen en vervullen diverse functies in communicatie. De taalfuncties die teksten kunnen hebben, bepalen vaak het type tekst dat wordt gebruikt. Zo zijn er teksten die informeren, overtuigen, vermaken of instrueren.

Informele teksten, zoals chats of persoonlijke brieven, hebben vaak een sociale functie en dienen om relaties te onderhouden of informele informatie uit te wisselen. Formele teksten, zoals wetenschappelijke artikelen of zakelijke rapporten, hebben daarentegen vaak een informatieve functie en streven naar het overbrengen van feitelijke kennis.

Daarnaast zijn er teksten die tot doel hebben om te overtuigen, zoals reclameboodschappen of politieke toespraken. Deze teksten maken gebruik van argumentatie en retorische technieken om de lezer of luisteraar te beïnvloeden.

4b Tekstklassen en tekstsoorten

Naast de taalfuncties worden teksten ook ingedeeld op basis van hun tekstsoorten en klassen. Tekstklassen verwijzen naar brede categorieën van tekst, zoals narratieve teksten, beschrijvende teksten, argumentatieve teksten, enzovoort. Deze klassen bepalen de structuur en het doel van de tekst.

Binnen elke tekstklasse zijn er verschillende tekstsoorten, die specifieke kenmerken hebben en vaak gericht zijn op een bepaald publiek of een specifieke context. Bijvoorbeeld, binnen de categorie van narratieve teksten kunnen we genres zoals romans, sprookjes, of biografieën onderscheiden, elk met hun eigen conventies en kenmerken.

4c Vrijheid en conventie

Hoewel teksten vaak gebonden zijn aan conventies en verwachtingen van de lezer of het publiek, is er ook ruimte voor vrijheid en creativiteit in taalgebruik. Schrijvers en sprekers kunnen ervoor kiezen om conventies te doorbreken of te spelen met taal om hun boodschap effectiever over te brengen.

De mate van vrijheid die een auteur heeft, hangt vaak af van de context en het doel van de tekst. In formele teksten zoals wetenschappelijke papers, is er over het algemeen minder ruimte voor creativiteit, terwijl literaire teksten juist gedijen bij innovatief taalgebruik en verhaalstructuren.

4c Doelgroepgericht vertalen

Bij het vertalen van teksten is het essentieel om rekening te houden met de doelgroep en de context waarin de vertaalde tekst zal worden gebruikt. Vertalers moeten niet alleen de taalkundige aspecten van de bron- en doeltaal beheersen, maar ook de culturele en sociale context begrijpen om de boodschap effectief over te brengen. Vertalingen kunnen verschillen afhankelijk van de doelgroep en het beoogde effect van de tekst. Bijvoorbeeld, een marketingtekst kan worden aangepast aan de culturele normen en verwachtingen van een bepaalde doelgroep om de boodschap meer impact te geven. Dit vereist niet alleen taalvaardigheid, maar ook inzicht in de nuances van de doelcultuur.

Vertalen: een inleiding, deel 3

3 Vertalen en communiceren

Communicatie is een complex proces waarbij boodschappen worden overgebracht van de ene partij naar de andere. Vertalen, als een vorm van communicatie, voegt een extra laag van uitdaging toe. In deze verkenning van vertalen en communiceren zullen we kijken naar de verschillende rollen die betrokken zijn bij dit proces: de schrijver als zender, de lezer als ontvanger, de vertaler als lezer en de vertaler als zender.

3a De schrijver als zender

De schrijver is de oorspronkelijke bron van de boodschap. Zij creëren de tekst met een specifiek doel voor ogen, of het nu gaat om het informeren, overtuigen, vermaken of ontroeren van de lezer. De schrijver kiest woorden zorgvuldig, hanteert stijlfiguren en structuren de tekst op een manier die de gewenste reactie bij de lezer kan opwekken. Het is de taak van de schrijver om duidelijk te communiceren, maar ook om nuances en subtiliteiten over te brengen die de tekst rijk maken.

3b De lezer als ontvanger

Aan de andere kant van het communicatieproces staat de lezer, die de boodschap ontvangt en interpreteert. De lezer brengt zijn eigen ervaringen, achtergrond en verwachtingen mee naar de tekst, wat van invloed is op hoe hij deze begrijpt en waardeert. Een tekst kan verschillende reacties oproepen bij verschillende lezers, afhankelijk van hun persoonlijke context. Het is essentieel voor de effectiviteit van communicatie dat de tekst aansluit bij de belevingswereld van de lezer en helderheid biedt in de boodschap die wordt overgebracht.

3c De vertaler als lezer

Wanneer een tekst wordt vertaald, treedt de vertaler op als tussenpersoon tussen de schrijver en de lezer. De vertaler moet de oorspronkelijke boodschap begrijpen en vervolgens herformuleren in een andere taal, rekening houdend met de nuances en culturele context van de doeltaal. Dit vereist niet alleen een grondige kennis van beide talen, maar ook een goed begrip van de intentie en stijl van de oorspronkelijke tekst. De vertaler moet zichzelf in de positie van de lezer plaatsen en nagaan hoe de vertaalde tekst op hen zal overkomen.

3d De vertaler als zender

Ten slotte fungeert de vertaler als zender wanneer hij de vertaalde tekst aan de lezer presenteert. Hoewel de vertaler zich bewust is van de oorspronkelijke intentie van de schrijver, heeft hij ook zijn eigen stem en stijl die doorklinkt in de vertaling. Het is de taak van de vertaler om de boodschap zo getrouw mogelijk over te brengen, maar ook om de tekst levendig en aantrekkelijk te maken voor de doellezer. Dit vereist vaardigheid in zowel taal als creativiteit. In het complexe proces van vertalen en communiceren spelen verschillende factoren een rol. Door de dynamiek tussen de schrijver, de lezer en de vertaler te begrijpen, kunnen we een dieper inzicht krijgen in hoe betekenis wordt overgedragen tussen talen en culturen.