Categorie: vertalen

Blik achter de schermen van een vertaling (4)

Deze keer een kleinigheidje, dat wat te maken lijkt te hebben met valse vrienden, maar niet heus.

De oorspronkelijke Duitse zin was:

Details wie Antenne, Luftpumpe oder Handlauf vertiefen die optische Nähe eines Modells zum Vorbild.

Dat “vertiefen” is wel degelijk “verdiepen” in het Nederlands, en je kunt inderdaad zeggen dat een tekst “diepgang” heeft. Ook voor andere zaken, zowel concrete als abstracte, kan “diep” of “diepgang” worden gebruikt om weer te geven dat iets grondiger is.

Maar het werkwoord “verdiepen” past niet echt in de vertaling van bovenstaande zin. We maken het ons echter niet te moeilijk, en letten even alleen op dat “vertiefen”:

Details, zoals antenne, luchtpomp of handgreep, verdiepen de visuele gelijkenis van het model met het voorbeeld.

Even tussendoor: “optisch” wordt het best vertaald met “visueel”. En natuurlijk is “Nähe” als “nabijheid” ook geen goede oplossing. Maar dat terzijde.

Waar wij uiteindelijk mee eindigden was:

Details, zoals antenne, luchtpomp of handgreep, verhogen de visuele gelijkenis van het model met het voorbeeld.

Met andere woorden: “vertiefen” werd vertaald als… “verhogen”!

Toegegeven: je kunt ook vasthouden aan “Nähe”, zodat je iets krijgt met “in de buurt”:

Door details, zoals antenne, luchtpomp of handgreep, blijft het model visueel meer in de buurt van het voorbeeld.

Maar dan moet je nog meer veranderen, en geef toen, “vertiefen” vertalen met “verhogen” is veel grappiger.

Blik achter de schermen van een vertaling (3)

Een reclametekst voor een automerk duwde me de titel “Forward-facing wonder” in het gezicht, wat letterlijk betekent “vooruitkijkend wonder”. Maar dat is een draak van een vertaling.

Toegegeven: “forward-facing” is ook niet het toppunt van poëzie, maar het Engelse woord heeft de meevaller van de alliteratie, de hele zin krijgt een aardig ritme mee, en de eerste en laatste beklemtoonde lettergreep hebben gelijksoortige klinkers. Maar “Forward-facing wonder” is ook geen grootse poëtische inhoud.

Net die Engelse klankmeevaller maakt het moeilijk om een aanvaardbare Nederlandse vertaling te bedenken. “Vooruitkijkend wonder”? Afschuwelijk! “Naar voren kijkend wonder”? Bwah… “Vooruit gericht wonder”? Laat het nou zeg… “Naar voren gericht wonder”? Ja, zo kun je blijven knoeien… Ik dacht zelfs een moment aan “Wonder in de rijrichting”, wat ten minste past bij een auto, maar nogal geforceerd overkomt.

Hoe kon de vertaling de loutere betekenis weergeven, zonder als een baksteen te klinken? “Wonder in de rijrichting” kan dan min of meer het idee weergeven, maar heeft de muziek van een boekhoudkundig voorschrift. En dan nog: wat betekent dat eigenlijk, “wonder in de rijrichting”? Dat het wonder ligt in de richting waarin je beweegt, of dat het wonder zelf in die richting kijkt? Daarom alleen al viel die benadering af. Of je moest het nog omslachtiger maken met “Wonder dat in de rijrichting kijkt”. Dat is een oplossing om de inhoud te bewaren door woorden op elkaar te stapelen, waardoor je altijd verder afdwaalt van een geslaagde vertaling.

Ja, geluk hebben die Engelsen wel: “Forward-facing wonder” is geen wonderlijke zin, maar hij heeft alle klank mee.

De hele kwestie was dat de dynamiek van de oorspronkelijke woordgroep moest worden bewaard, van een auto die vooruit kijkt, tegelijk om weg te rijden, en tegelijk op de toekomst is gericht. Maar waarbij die hele dynamiek volgt uit het uiterlijk van de auto, uit het karakter van de vorm.

De enige oplossing was om los te komen van het origineel, en om op een of andere manier de inhoud ervan los te wrikken van de taal waarin hij ontstond, en die inhoud opnieuw in taal te laten neerdalen, als verdampt zeewater dat ergens op een weide neerdaalt, ver van de oorsprong, maar weer als water.

Het zou me helemaal niet verbazen als er andere mogelijkheden waren, maar uiteindelijk ontdekte ik “Een startklaar wonder”. Dat er een geweldige auto klaarstaat om weg te rijden, trillend van energie die hem wil wegrukken van zijn oorsprong, weg uit stagnatie, blijft enigszins aanwezig, en het bevat zelfs een beetje assonantie.

Blik achter de schermen van een vertaling (2)

Bijna elke vertaling levert stijloefeningetjes op. Dat geldt voor alle talencombinaties, maar niet altijd op dezelfde manier.
Als van de ene brontaal naar een bepaalde doeltaal woordvolgorde zonder problemen kan worden overgenomen, is dat voor een andere brontaal misschien helemaal het geval niet.
Sterker nog: alhoewel Duits voor Nederlandstaligen relatief doorzichtig is in vergelijking met Frans en Engels, krijg ik toch vaak het gevoel dat de zinsvolgorde veel minder moet worden aangepast van Engels dan van Duits naar Nederlands.
Cijfers daarover heb ik niet, maar misschien kan iemand me in de commentaren naar interessante bronnen doorverwijzen.

Een mooi voorbeeld van het omgooien gaf me deze Duitse zin:
“Unter tosendem Applaus und Gejubel dann ein erneuter Ortswechsel.”
De voor de hand liggende vertaling is:
“Onder daverend applaus en gejubel volgt dan een nieuwe verhuizing.”
Maar die zin loopt om een of andere reden niet. Hij lijkt te stokken na het het woord “gejubel”, alsof daar een cesuur ligt. Waarom is me niet duidelijk.
Bovendien lijkt “daverend applaus en gejubel ” een samentrekking van “daverend applaus en daverend gejubel”, maar een “daverend gejubel” is geen normale Nederlandse uitdrukking. Dat probleem kunnen we oplossen door de volgorde te veranderen:
“Onder gejubel en daverend applaus volgt dan een nieuwe verhuizing.”
Dat is al een stuk beter, maar het wekt de indruk dat er ook iets bij “gejubel” moet staan. Dus heb ik “daverend” maar geschrapt:
“Onder gejubel en applaus volgt dan een nieuwe verhuizing.”
En in die zin valt “dan” ook door de mand als overbodig, wat ten slotte een zin oplevert die het idee veel kernachtiger uitdrukt:
“Onder gejubel en applaus volgt een nieuwe verhuizing.”

Overigens is er wel meer aan de hand.
“Tosend” wordt eigenlijk niet vertaald met “daverend”, maar met “razen”, “donderen”, “gieren” of “(wild) bruisen”. Ten minste, dat stelt een gezaghebbend woordenboek voor, wat ik dus helemaal niet wou volgen.
Datzelfde woordenboek kende trouwens het woord “Gejubel” niet, wel “Jubel” en het werkwoord “jubeln”, en die zouden in de eerste plaats door “gejubel” en “jubelen” moeten worden vertaald, wat ik ook niet aanvaardde. De tweede keuzen, “gejuich” en “juichen”, leken me veel beter te passen.

Spaß mit Slogans

Das Übersetzungsbüro Motte bietet Übersetzungen an, nicht das Verfassen von Werbetexten. Aber manchmal erfordert der Marketingcharakter des Ausgangstextes ein gewisses Maß an Copywriting. Es sollte also kein völliges Neuland für uns sein.
Deshalb haben wir uns ein wenig damit vergnügt, Slogans für Übersetzungsbüros und Übersetzer zu erfinden.

“Übersetzungen ohne Grenzen – Verstehen Sie die Welt.”
“Übersetzen Sie Ihre Welt – mit uns.”
“Übersetzen Sie Ihre Worte in die Sprache der Welt”
“Verbinden Sie die Welt mit unseren Übersetzungen.”

Les slogans et les traducteurs

L’agence de traduction Motte fournit des traductions, pas du rédaction publicitaire. Mais parfois, la nature marketing du texte source exige un certain degré de rédaction. Ce n’est donc pas un terrain totalement vierge pour nous.
Nous nous sommes donc amusés à créer des slogans pour les agences de traduction et les traducteurs.

“Traduisons les barrières linguistiques, mot par mot.”
“Reliant les cultures, une phrase à la fois.”
“Traduire les mots, unir les mondes.”
“Faisant le pont entre les langues, mot par mot.”
“Traduire les mots, unir les mondes.”
“Transcendant les barrières linguistiques, mot à mot.”
“Faisant disparaître les barrières linguistiques, mot après mot.”
“Faisant passer les barrières de la langue, un mot à la fois.”

Fun with slogans for translators and translation agencies

Translation Agency Motte provides translations, not copywriting. But sometimes the marketing nature of the source text demands a certain degree of copywriting. So it shouldn’t be entirely untreaded ground for us.
Therefore we amused ourselves a bit with making up slogans for translation agencies and translators.

“Bringing language barriers to their knees”
“Translating language, connecting cultures.”
“Translating words, connecting worlds.”
“Translating the world, one word at a time.”
“Bridge the language gap, connect the world.”
“Bridging the language gap, one word at a time.”
“Breaking barriers, building connections”
“Connecting languages, connecting worlds”
“Bringing worlds together, one word at a time.”
“Translate with confidence, communicate without boundaries.”
“Connecting languages, connecting cultures”

“Bridge the language barrier with ease.”
“Translate with confidence, communicate without boundaries.”
Translate with ease, bridge the language divide.”

“Make connections, expand your world”
“Making connections, breaking language barriers”

“Translate with confidence, communicate without boundaries.”
“Connecting languages, connecting cultures”

Spelen met slogans voor vertalers en vertaalbureaus

Bij Vertaalbureau Motte zijn we vertalers, geen copywriters. Maar af en toe moeten we wel eens wat aan copywriting doen, omdat sommige vertaalopdrachten dat impliciet vragen.

Daarom hebben we ons eens geoefend op het bedenken van slogans voor vertaalbureaus en vertalers.

“Maak verbindingen, breid je wereld uit”
“Verbindingen maken, taalbarrières breken”

“Wij maken taalbarrières onzichtbaar”
“Wij maken communicatie mogelijk, overal ter wereld.”
“Wij vertalen jouw taalbarrières in verbindingen”
“Wij maken communicatie grenzeloos” -> grenzeloze communicatie
“Met ons vertaalbureau, spreekt u de taal van succes.”
Een taalbarrière? Wij maken hem onzichtbaar.”
“Wij maken communicatie grenzeloos”
“Wij verbinden culturen, wij verbinden mensen”
“Breng de wereld dichterbij met onze vertalingen”

“Spreken is één taal, vertalen is duizend talen”
“Vertaalt uw woorden, verbindt uw werelden”
“Wij maken communicatie mogelijk, ongeacht taalbarrières”
“Met onze vertalingen komt u overal ter wereld aan”
“Verbind de wereld met onze vertalingen”
“Met onze vertalingen, spreekt u de taal van de wereld”
“Vertaal je wereld met ons.”

Hulpmiddelen voor vertalers

Er zijn verschillende hulpmiddelen beschikbaar voor vertalers. Hieronder volgt een kort overzicht over de verschillende typen:

  • Vertaalsoftware: software die (semi-)automatisch teksten kan helpen vertalen.
  • Terminologiebeheer: software die vertalers helpt bij het beheren van terminologie en consistentie in hun vertalingen.
  • CAT-tools (Computer Aided Translation): software die vertalers helpt bij het vertalen door middel van vertaalgeheugens en andere hulpmiddelen.
  • Woordenboeken en taalgidsen: fysieke of digitale boeken die vertalers helpen bij het opzoeken van woorden en uitdrukkingen in een andere taal.
  • Vertaalgemeenschappen: online en andere groepen waar vertalers met elkaar kunnen communiceren en hulp kunnen krijgen bij moeilijke vertalingen.

Translation, its forms

Translation refers to the process of converting written or spoken words in one language into another language. For the case of simplicity, we will treat ttem both as the same.

Translation can be done through various methods such as machine translation, human translation, or a combination of both.

Translation can also refer to converting non-linguistic forms of information, such as mathematical equations or musical notation, into other forms. But that doesn’t concern us here.

There are several forms of machine translation, including:

  • Rule-based machine translation (RBMT): This method uses a set of pre-defined grammar rules and dictionaries to translate text from one language to another.
  • Statistical machine translation (SMT): This method uses statistical models that are trained on large amounts of parallel text data to translate text.
  • Neural machine translation (NMT): This method uses neural networks to translate text. NMT models have been shown to produce translations that are often more accurate and natural-sounding than those produced by other forms of machine translation.
  • Hybrid machine translation: This method combines the strengths of different machine translation methods, such as RBMT and SMT, to produce more accurate translations.
  • Interactive machine translation (IMT) : this form of machine translation allows the user to interact with the machine during the translation process, correcting and providing feedback on the translations produced.
  • Post-editing machine translation (PEMT) : this form of machine translation allows a human translator to check and correct machine-generated translations.

There are several forms of human translation, including:

  • Professional translation: This form of translation is done by trained and experienced translators, who are often certified by professional organizations. Professional translations are usually done for official documents, legal contracts, and other important texts.
  • Community translation: This form of translation is done by volunteers or members of a community who translate text for the benefit of their community. Community translation is often used for non-profit or social impact projects.
  • Literary translation: This form of translation is done for literary works, such as novels, poems, and plays, to make them accessible to readers in other languages. Literary translators are often writers themselves, and pay particular attention to preserving the style and tone of the original text.
  • Simultaneous translation: This form of translation is done while the speaker is still speaking, which is often used in conferences, meetings and other events where multiple languages are spoken.
  • Consecutive translation: This form of translation is done after the speaker has finished speaking, which is often used in interviews, meetings and other events where multiple languages are spoken.
  • Audiovisual translation: This form of translation is done for audiovisual materials such as movies, TV shows, and video games, it includes subtitling, dubbing, and voice-over.

There are several combinations of machine translation and human translation, including:

  • Machine-assisted translation: This form of translation uses machine translation as a tool to help a human translator produce a more accurate and efficient translation. The translator can use the machine-generated translation as a starting point and then make any necessary corrections and improvements.
  • Post-editing machine translation (PEMT): This form of translation uses machine translation to generate a first draft of the translation, which is then reviewed and corrected by a human translator. This is often used for large-scale projects where speed and cost-effectiveness are important.
  • Hybrid machine translation: This form of translation combines the strengths of different machine translation methods, such as rule-based and statistical machine translation, to produce more accurate translations. The output of the machine translation is often reviewed and corrected by a human translator.
  • Interactive machine translation: This form of translation allows the user to interact with the machine during the translation process, providing feedback and corrections on the translations produced. The user can also provide additional information and context to the machine to improve the translation.
  • Human-in-the-loop machine translation: This form of translation uses machine translation as a tool to help a human translator, who can provide feedback and corrections to the machine, which will then adjust its output accordingly. This can improve the final translation and the efficiency of the process.

Blik achter de schermen van een vertaling

Duits en Nederlands liggen dicht bij elkaar. Geef een willekeurige Nederlander een Duitse tekst, en hij ontcijfert ze tamelijk gemakkelijk. Er zullen wel enkele fouten zijn, maar het resultaat is redelijk goed in vergelijking met wat diezelfde willekeurige Nederlander zou doen als hij een Franse tekst krijgt.


Toch zijn er problemen. Bekend zijn de valse vrienden: woorden die op elkaar lijken, maar toch iets anders betekenen.

Maar daar stopt het niet. Hoe doorzichtig de woordenschat van een Duitse tekst voor een Nederlander ook lijkt te zijn, de grammatica kan onverwachts problemen opleveren.

Een voorbeeld:
“Nach fast genau drei Jahren ist das Stammwerk-Modell von Alejandro und Romina Rossi aus Buenos Aires endlich in Göppingen angekommen.”

Wie zo’n zin, zelfs rekening houdende met valse vrienden in de woordenschat, zonder veel nadenken vertaalt, eindigt met deze zin:
“Na bijna drie jaar is het model van het moederbedrijf van Alejandro en Romina Rossi uit Buenos Aires eindelijk in Göppingen aangekomen.”

Maar die is fout.

Waarom? Omdat het bedoelde moederbedrijf niet van Alejandro en Romina Rossi is. Zij hebben een model gebouwd van een moederbedrijf, maar het is niet hun bedrijf.

Om die verwarring te vermijden moet de zin worden omgegooid, en na heel wat gegoochel komt er dan dit uit:
“Na bijna drie jaar is in Göppingen eindelijk het model uit Buenos Aires aangekomen dat Alejandro en Romina Rossi van het moederbedrijf hebben gebouwd.”

Het zinsdeel “in Göppingen” moest naar voren worden geplaatst, net als het bijwoord “eindelijk”. De plaatsbepaling “uit Buenos Aires” werd achter “het model” gezet, en de nabepaling “van Alejandro en Romina Rossi” werd omgevormd tot een bijzin waarin ook werd opgenomen dat het om het moederbedrijf ging.

Die veranderingen werden niet alleen opgelegd om de betekenis duidelijk te maken, maar ook om de zin leesbaar te houden. Waardoor de ene wijziging leidde tot de andere.