A small language intermezzo by Translation Agency Motte.
De vis – The fish – Der Fisch – le poisson
See:
http://www.vertaalbureaumotte.be

Een kort sfeerbeeldje van de bijeenkomst van vertalers en tolken GentVertaalt op 19 augustus 2014.
Toen ik vertrok, gooide ik een vork op de vloer zodat ze me zich zouden herinneren.
Film door Vertaalbureau Motte

Het is al jaren bekend: “I” (=ik) is het meest gebruikte persoonlijke voornaamwoord in het Engels.
Maar hoe zit dat in het Nederlands?
In 1975 verscheen een frequentiewoordenboek van het Nederlands, en dit jaar is er eindelijk een aangepaste versie. Niets te vroeg, want gms, webpage, internet, bluray en nog heel wat andere woorden bestonden in 1975 nog niet. ‘Computer’ bestond wel al, maar of je werkte emree, of je las sciencefiction, en anders kwam dat woord nauwelijks over je lippen, en meestal met enige plechtigheid.
Dit jaar verscheen ‘A Frequency Dictionary of Dutch’ door Carole Tiberius en Tanneke Schoonheim bij Routledge.
Ook toevallig: Carole Tiberius is computerlinguïst, en Tanneke Schoonheim is lexicograaf. Dat zou in 1975 ook anders zijn geweest.
Het zijn twee medewerkers van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie in Leiden. Ze zochten de 5.000 vaakst voorkomende woorden en rangschikten die in vier genres: proza, krantenartikelen, gesproken Nederlands en …. webmateriaal.
De 5.000 woorden in het woordenboek kwamen in minstens 99,9 procent van de onderzochte documenten voor.
Het onderzoek wou het karakollenprobleem vermijden. Daarom werden alle onderzochte teksten opgedeeld in stukken van 2000 woorden. Het woord ‘karakol’ wordt weinig gebruikt, maar als er in de onderzochte teksten toevallig een stuk over karakollen zit, schiet de frequentie ervan omhoog. Door het volledige corpus in gelijke delen van 2000 woorden te splitsen, kan zo’n concentratie worden vastgesteld.
En wat is nu dat meest gebruikte woord? Het lidwoord “de”. (Het werk van een vertaler is echt wel boeiender dan dat van een taalkundige – grijns.) Ook in het Engels en in het Frans staan “the” en “le” op nummer één. Daarna volgen: “en”, “in”, “van”, “op”, “zijn”, “het”, “een”, “voor” en “die”. Het zijn dus allemaal woordjes die helpen een zin te organiseren.
Die 5.000 hoogfrequente woorden komen in 95 procent van de Nederlandstalige teksten en gesprekken voor. Maar 200.000 woorden maken deel uit van de overige 5 procent.

De spellingregels van het Nederlands schrijven voor dat “maximumprijs” en “minimumgewicht” één woord moeten zijn. In twee woorden zijn “maximale prijs” en “minimaal gewicht”.
Maar voor sommige klanten wordt die regel niet altijd gevolgd.
De aaneenschrijfregels van de Taalunie leiden nu eenmaal tot onduidelijke woordbeelden. “Aaneenschrijfregels” is daar zelf al bijna een voorbeeld van.
Ook “rechter” en “linker” moeten normaliter worden vastgeschreven aan waar ze bij horen: “rechterdeur”, “linkerdeur”, etc.
Maar wat met woorden zoals “rechterachterophanging” of “linkervoorasdifferentieel”?
Bovendien worden zulke samenstellingen vaak gebruikt in tegenstellingen, waardoor dat “linker” en “rechter” belangrijk is. Zulke samenstellingen komen bijvoorbeeld voor in reeksen aanwijzingen, zoals deze (fictief voorbeeld):
Om de differentiëlen te smeren:
– Open de rechter voorasdifferentieelkast
– Smeer het rechter voorasdifferntieel
– Sluit de rechter voorasdifferentieelkast
– Open de linker voorasdifferentieelkast
– Smeer het linker voorasdifferntieel
– Sluit de linker voorasdifferentieelkast
Met spatie is een stuk duidelijker dan zonder spatie:
Om de differentiëlen te smeren:
– Open de rechtervoorasdifferentieelkast
– Smeer het rechtervoorasdifferntieel
– Sluit de rechtervoorasdifferentieelkast
– Open de linkervoorasdifferentieelkast
– Smeer het linkervoorasdifferntieel
– Sluit de linkervoorasdifferentieelkast
Soms is het trouwens van groot belang dat de gebruiker er goed rekening mee houdt dat het om links of rechts gaat:
– Om naar rechts te draaien, draai het stuur naar links.
Het gaat dan om extra bedieningselementen, zodat de gebruiker een wat vreemde positie heeft t.o.v. de rijrichting, of om achteruitrijden en het bedienen van achteropgemonteerde uitrustingsstukken.
In zulke gevallen is een duidelijk onderscheid tussen links en rechts soms van levensbelang.
Je moet maar eens in de draaicirkel van zo’n machine staan, als de bestuurder zich vergist.
(Toegegeven, de aanwijzingen beginnen altijd met op te merken dat niemand binnen het werkgebied van de machine mag zijn, maar heb je al eens gezien hoe het er in de praktijk aan toegaat?)
Die aaneenschrijfregel is een van die gevallen waar de Taalunie te veel wil beregelen. Als al hun regels worden opgevolgd, worden veel technische teksten moeilijk leesbaar, onduidelijk en zelfs gevaarlijk. Een vertaler moet bij de toepassing van sommige regels rekening houden met de aard van de tekst.

Af en toe spontaan een positief woordje van je klanten krijgen, doet plezier.
Sommigen jagen daar actief op, maar wij zijn wat dat betreft een beetje laks. Het vertaalwerk krijgt voorrang. Maar in deze sterk concurrerende business is dat niet altijd verstandig.
Daarom hier deze opmerking van een van onze klanten, die we deze week via e-mail binnenkregen.
Stefaan de Buysscher, de Publishing & Production Manager van Ballon Media, liet ons weten dat we hem hiermee mochten citeren:
” (…) ik zal hem ‘live’ op de hoogte brengen van de noeste ‘laste minute’-klus die je met de correctie van de Biografie van Rosinsky tot een goed einde hebt gebracht.
Je hoort nog van ons. ”

Bij Vertaalbureau MOTTE gebruiken we de nieuwste vertaaltechnieken. Daarom hebben we een tijd geleden onze vertaalsoftware bijgewerkt. Een van die programma’s is DéjàVu X3 van Atril.
Vertaalsoftware is geen magisch instrument dat van een brontekst een vlekkeloze doeltekst maakt, zeker niet als er zeldzame, gespecialiseerde termen in de bron staan, en ook niet als de bron te poëtische is. Het is vooral een hulp om de vertaling consistent te houden.

Vandaag hebben we onze lijst klanten bijgewerkt.
Toen we ze telden, bleken het er meer dan 100 te zijn.
Ze komen uit heel diverse sectoren, van zwaar bouwmateriaal tot verfijnde medische apparatuur. Er zitten ook wat frivolere dingen tussen, zoals stripverhalen.
De onderstaande lijst is niet eens volledig. Klanten van meer dan tien jaar geleden, worden er niet op vermeld. Zij werden ook niet meegeteld voor dat honderdtal.
3T Vertaalbureau, Belgium
AA Translations, Span
Abalis, France
ABC, Belgium
Aberdeen Language Services, United Kingdom
Accolade Language Services, Belgium
Adapt GmbH, Germany
Aid & Co, Belgium
Adept Translators, Netherlands
Adintra, Belgium
A Hermes, Belgium
Akira, Belgium
Allemania, Belgium
Anthea, France
Applied Language Solutions, U.K.
Asap, Belgium
ASG Traduction, France
A-Tream, France
AVDL Traduction, France
AWS, France
Ballon Media, Belgium
Barco Graphics nv, Belgium
BAT, Belgium
BCN Net, Spain
BBP Translations, Netherlands
Blablabla bvba, Belgium
Bowne Global Solutions, Belgium
BTC, Belgium
Burotip, Belgium
Capita, United Kingdom
Caupenne & Co, France
Charlotte Klima, Belgium
Connect-Sprachenservice GmbH, Austria
Connexion Corporate Communications, Belgium
Concorde Group BV, Netherlands
CPSL, Spain
Jean-François Crevecoeur, Belgium
C. T. Belgium, Belgium
Dargaud-Lombard s.a., Belgium
Dargaud-Lombard, France-Belgium
DBF, Netherlands
De Ridder Infrastructuren, Belgium
Dixit Interpreters & Translators, Belgium
DG Global, Israel
D. M. Writing, Belgium
D.O.G. Dokumentation ohne Grenzen GmbH, Germany
Dynacom, France
ELC Group, Czech Republic
Ecolingua, Belgium
Ecostream, Belgium
eTranslate, Australia
Eureco Ltd, U.K.
Europe Traductions, Belgium
European Language Center, Belgium
Eurotraduction, France
Fantoni, Belgium
Ficomexa Coordination Center, Belgium
Flanderflex, Greece
Get It, Poland
Geo Language Services Ltd, U.K.
Global Textware, Netherlands
Hacos nv, Belgium
Imprimatur, U.K.
Integra LS Benelux, Belgium
Integra Switzerland
INTERSERV AG, Swittzerland
Isa Translations, Netherlands
ITP, Belgium
IvCo-Tech Webdesign, Belgium
Kana, Belgium
KellyTrans, U.K.
Keppens Design, Belgium
K International plc, U.K.
Lacos, Belgium
Language Associates Hmbg, Germany
Language Service, Belgium
Liberty Consulting, France
Live Projects, France
Mancini en Kooi, Netherlands
Mediation Editorial Marketing, Belgium
MLB Translations, Belgium
MS Management Support, Belgium
NCI Translation Center, Belgium
Net-Translations, Spain
Nomen, France
Oracle Belgium software company, Belgium
P&O Ferries, Belgium/U.K.
Porthus, Belgium
Prof EOOD, Netherlands
Recticel, Belgium
RP Translate, United Kingdom
Same Day Translations, USA
Seminck Gas, Belgium
SGS Documentation, Belgium
Think’Z Intl, Spain
Traducteo, France
Translatus, Czech Republic
TxT-IBIS, Belgium
University of Ghent, Gwendolyn Portzky, Belgium
Vertaalbureau Boot, Netherlands
Vertaalbureau Claudia Degenhardt, Netherlands
Vickman Translations, Belgium
Viking, Italy
Vroom Snelvertalers, Netherlands
Webnology, Belgium
Wolfhound Translations, Netherlands
Wordbank, United Kingdom
Wordsmith, Finland
Z.Studio, Czech Republic
Zesauro Traducciones SL, Spain