Tag: valse vrienden

Duitse valse vrienden

Nederlands en Duits liggen als taal erg dicht bij elkaar. Nederlands werd trouwens lange tijd Nederduits genoemd.
Voor Nederlandstaligen zijn Duitse teksten dan ook erg doorzichtig.
Maar soms zijn er misleidende valse vrienden: woordvormen die in beide talen voorkomen, maar soms verrassend afwijkende betekenis hebben.
Toen ik onlangs mijn kennis van het Duitse wijnvocabularium opfriste, werd ik verrast door een grappige valse vriend.
Het Duitse weinig is immers een bijvoeglijk naamwoord dat ofwel betekent: “wijn bevattend”, ofwel “wijnachtig, als wijn”.
Let wel: “weinig” betekent niet “wijn bevattend” zoals een vat dat wijn bevat, maar bijvoorbeeld een taart die naar wijn smaakt, of een saus die met wijn is gemaakt.
Het heeft dus niets te maken met het Nederlandse “weinig”, dat een onbepaald telwoord of een bijwoord is.

Blik achter de schermen van een vertaling (4)

Deze keer een kleinigheidje, dat wat te maken lijkt te hebben met valse vrienden, maar niet heus.

De oorspronkelijke Duitse zin was:

Details wie Antenne, Luftpumpe oder Handlauf vertiefen die optische Nähe eines Modells zum Vorbild.

Dat “vertiefen” is wel degelijk “verdiepen” in het Nederlands, en je kunt inderdaad zeggen dat een tekst “diepgang” heeft. Ook voor andere zaken, zowel concrete als abstracte, kan “diep” of “diepgang” worden gebruikt om weer te geven dat iets grondiger is.

Maar het werkwoord “verdiepen” past niet echt in de vertaling van bovenstaande zin. We maken het ons echter niet te moeilijk, en letten even alleen op dat “vertiefen”:

Details, zoals antenne, luchtpomp of handgreep, verdiepen de visuele gelijkenis van het model met het voorbeeld.

Even tussendoor: “optisch” wordt het best vertaald met “visueel”. En natuurlijk is “Nähe” als “nabijheid” ook geen goede oplossing. Maar dat terzijde.

Waar wij uiteindelijk mee eindigden was:

Details, zoals antenne, luchtpomp of handgreep, verhogen de visuele gelijkenis van het model met het voorbeeld.

Met andere woorden: “vertiefen” werd vertaald als… “verhogen”!

Toegegeven: je kunt ook vasthouden aan “Nähe”, zodat je iets krijgt met “in de buurt”:

Door details, zoals antenne, luchtpomp of handgreep, blijft het model visueel meer in de buurt van het voorbeeld.

Maar dan moet je nog meer veranderen, en geef toen, “vertiefen” vertalen met “verhogen” is veel grappiger.

Blik achter de schermen van een vertaling

Duits en Nederlands liggen dicht bij elkaar. Geef een willekeurige Nederlander een Duitse tekst, en hij ontcijfert ze tamelijk gemakkelijk. Er zullen wel enkele fouten zijn, maar het resultaat is redelijk goed in vergelijking met wat diezelfde willekeurige Nederlander zou doen als hij een Franse tekst krijgt.


Toch zijn er problemen. Bekend zijn de valse vrienden: woorden die op elkaar lijken, maar toch iets anders betekenen.

Maar daar stopt het niet. Hoe doorzichtig de woordenschat van een Duitse tekst voor een Nederlander ook lijkt te zijn, de grammatica kan onverwachts problemen opleveren.

Een voorbeeld:
“Nach fast genau drei Jahren ist das Stammwerk-Modell von Alejandro und Romina Rossi aus Buenos Aires endlich in Göppingen angekommen.”

Wie zo’n zin, zelfs rekening houdende met valse vrienden in de woordenschat, zonder veel nadenken vertaalt, eindigt met deze zin:
“Na bijna drie jaar is het model van het moederbedrijf van Alejandro en Romina Rossi uit Buenos Aires eindelijk in Göppingen aangekomen.”

Maar die is fout.

Waarom? Omdat het bedoelde moederbedrijf niet van Alejandro en Romina Rossi is. Zij hebben een model gebouwd van een moederbedrijf, maar het is niet hun bedrijf.

Om die verwarring te vermijden moet de zin worden omgegooid, en na heel wat gegoochel komt er dan dit uit:
“Na bijna drie jaar is in Göppingen eindelijk het model uit Buenos Aires aangekomen dat Alejandro en Romina Rossi van het moederbedrijf hebben gebouwd.”

Het zinsdeel “in Göppingen” moest naar voren worden geplaatst, net als het bijwoord “eindelijk”. De plaatsbepaling “uit Buenos Aires” werd achter “het model” gezet, en de nabepaling “van Alejandro en Romina Rossi” werd omgevormd tot een bijzin waarin ook werd opgenomen dat het om het moederbedrijf ging.

Die veranderingen werden niet alleen opgelegd om de betekenis duidelijk te maken, maar ook om de zin leesbaar te houden. Waardoor de ene wijziging leidde tot de andere.